Vi khuẩn, vi trùng ( động vật đơn bào) có linh hồn ko ạ

[Allbutnothing]

Nhân có người khơi lên Tiến trình Tâm và câu chuyện về Nghiệp, tôi có vài dòng muốn chia sẻ, thông qua Thắng pháp. Quả thật Abhidhamma có khối lượng tri thức vô cùng lớn, vô cùng chi tiết về nhiều lĩnh vực và rõ ràng tới từng trường hợp cá biệt nên việc chia sẻ khá bao quát mà trong ít dòng như tôi làm dưới đây là hành động Vơ đũa cả nắm và thiếu trách nhiệm; lại cố gắng dùng ngôn từ quen thuộc trong dân gian để diễn tả sẽ làm người đã và đang học Abhidhamma một cách nghiêm túc khó chịu ít nhiều vì sự thiếu sót quá nhiều trong truyền tải nội dung. Nhưng tạm hài lòng như vậy đã.
***
Trong dân gian, nói đến Nghiệp, ai cũng nói có: Thân nghiệp, Khẩu nghiệp, Ý nghiệp là do Thân hành, Khẩu hành và Ý hành mà thành. Khi nói đến mức độ nặng/nhẹ (tạm chấp nhận cách so sánh như vậy) thì dân gian hoặc Đại Thừa thường thống nhất: Khẩu nghiệp là nặng nhất.
Thực ra Nghiệp thì không nói "nặng" hay "nhẹ" được. Và, đúng vậy, ngoài Phật giáo luôn có quan điểm hoặc Khẩu nghiệp, hoặc Thân nghiệp là "nặng" nhất chứ không phải Ý nghiệp. Thời đó, ngoại đạo thường tìm tới Thế tôn và nêu lên những quan điểm như vậy, nhưng Đức Chánh Đảnh Giác luôn bác bỏ những quan điểm đó, bởi Ý nghiệp mới là "nặng" nhất.
- Chính Tâm ý là Thiện hay Bất Thiện sẽ quyết định Thân/Khẩu nghiệp (dù biểu hiện ra thế nào) là Thiện hay Bất thiện tương ứng. Bởi chính Ý thúc đẩy Thân và Khẩu hoạt động theo nó.
- Chính Ý nghiệp có vai trò quyết định cảnh giới tái sinh của chúng sinh. Chúng sinh tái sinh về cảnh Khổ hay cảnh Hữu Phúc là do chính Ý nghiệp này quyết định. Thân và Khẩu nghiệp không tham gia được quá trình này.
- Chính Ý nghiệp lại quyết định tâm tính, phẩm chất của chúng sinh sau khi tái sinh.
- Lại nữa, Thần thông, là do Tâm ý tạo, không cần vận hành của Thân hay Khẩu, có thể đốt cháy chúng sinh trong 1 tòa thành (theo kinh điển) cũng có thể cứu người vô số cũng lại là Ý nghiệp. Thân và Khẩu ko thực hiện được như vậy.
v.v.

Vậy khi biết Ý Nghiệp "nặng" đến vậy, ta sẽ quan tâm tiếp đến Ý Nghiệp được tạo tác thành như thế nào:
Khi một đối tượng đi vào phạm vi nhận thức của 6 giác quan, khi đó một tiến trình tâm xuất hiện để bắt đầu nhận thức, đối đãi đối tượng đó. Nói nôm na, khi đó ta nhận ra đối tượng, tư duy về đối tượng, quyết định hành động với đối tượng như thế nào là sự làm việc của các tiến trình tâm này. Cái sự Thấy, Biết, Tư Duy được hình thành khi có sự tiếp xúc này và biến mất khi sự tiếp xúc biến mất.
(Một lần nữa ta thấy rằng sự Thấy, Biết, Tư Duy mà ta thường nghĩ là Ta/Tự Ngã/Linh hồn chỉ xuất hiện một cách có điều kiện và tan biến khi điều kiện đó ko còn.)
Đối tượng bên ngoài đó (bao gồm vật chất và tinh thần) được phân loại theo mức độ tác động tiến trình tâm thành Rất lớn - Lớn - Nhỏ - Rất nhỏ (khi tiếp xúc với 5 căn) và Rõ ràng - Không rõ ràng (khi tiếp xúc qua Ý căn). Nôm na là, đối tượng lớn/rõ ràng sẽ có được sự chú ý đầy đủ của ta, còn đối tượng nhỏ hay không rõ ràng sẽ không có được sự chú ý đầy đủ.
Hãy cùng xem một tiến trình tâm xảy ra khi một đối tượng Rất lớn đi vào phạm vi nhận thức của Mắt:
Hộ Kiếp quá khứ – Rung động – Chấm dứt –Ngũ Môn Hướng Tâm – Tâm mắt biết – Tiếp Nhận tâm – Suy Xét tâm – Quyết Định – 7x Tâm Tạo Tác – 2 x Thuận Theo Đối Tượng Tâm.

Bỏ qua các giai đoạn khác mà chú ý đến phần in đậm. Đúng vậy, một Tiến trình tâm đầy đủ luôn có 7 lần tạo tác liên tục do cùng 1 loại Tâm. Nói cách khác, mới chỉ qua 1 tiến trình Tâm đầu tiên, đã có 7 Ý nghiệp cùng là Thiện hoặc Bất thiện được hình thành.
Mà đó chỉ mới là: Ở tiến trình đầu tiên này, ta vẫn chưa nhận ra được vật thể. Cần tối thiếu 4 tiến trình tâm xong xuôi ta mới nhận ra vật thể.
Tất cả các tiến trình này nói thì lâu, nhưng diễn ra vô cùng nhanh. Chú giải có nói: Trong một tiếng búng tay đã có 1000 tỷ tâm sinh và diệt. Bởi vậy, tưởng như cùng 1 lúc ta có thể vừa nghe, vừa nhìn thấy, vừa cảm nhận trên da và còn suy nghĩ nữa. Thực chất, trong 1 thời điểm, chỉ có thể có 1 tâm xuất hiện, không thể có nhiều tâm cùng xuất hiện 1 lúc, mà các tiến trình tâm sinh diệt quá nhanh khiến ta tưởng rằng ta có thể nhận thức qua 6 căn cùng lúc.
Dài dòng về tốc độ sinh diệt của các tiến trình Tâm như vậy cũng để cảnh báo tới các vị rằng, một lần nữa: Mỗi tiến trình tâm với đối tượng đủ nặng luôn có 7 chăp tạo tác (tác ý) sinh diệt, cũng tức là 7 Ý nghiệp đã có mặt xong. Với tốc độ sinh diệt nhanh không thể tưởng tượng của Tâm như vậy, các vị không nghĩ Thiện thì cũng Bất Thiện, Ý nghiệp của mỗi người được tạo thành trùng trùng điệp điệp trong từng giây phút cuộc đời.

Thậm chí, ngay cả khi ngủ mơ (là tạo tác của Tâm ý) chúng ta cũng đang tiếp tục tạo Nghiệp.

Bởi vậy, cảnh giới tái sinh của mỗi người vẫn đang đợc vun bồi, hình thành trong từng giây phút cuộc sống.
Và cách nghĩ: Chịu khổ cho hết nghiệp, cố trả bớt nghiệp xấu để chỉ còn nghiệp thiện hoặc sợ hưởng hết Thiện nghiệp là chỉ còn toàn Bất thiện nghiệp là vô cùng lố bịch khi hiểu được những điều này. Ngược lại, các vị sẽ thấy có những người được hưởng cùng 1 loại quả Thiện hoặc Bất Thiện lặp đi lặp lại không ngừng.
Hãy quan tâm hơn đến những ý niệm trong đầu mình, xem nó là thiện hay bất thiện. Học thêm nhiều về giáo lý chân chính của Thế Tôn, sẽ giúp nghĩ Thiện nhiều hơn, Bất Thiện vắng dần. Chỉ có trí tuệ chân chính, tư duy chân chính mới giúp thực hành được như vậy.
***
Nói đến 7 lần tạo tác trong 1 tiến trình tâm này, mỗi tâm cũng có 1 cách trổ quả khác nhau.
Trước đó, chúng ta phải chia sẻ một hiểu biết chung là: Phải đủ duyên thì quả mới trổ.
- Với Tâm tạo tác thứ 1, tạo ra thứ Nghiệp đợc gọi là Diṭṭhadhammavedanīya Kamma – Nghiệp cho quả trực tiếp trong hiện tại. Đúng như tên gọi, nếu trong kiếp sống hiện tại có đủ duyên để nó cho quả thì nó sẽ cho quả, còn ngược lại, khi chúng sinh tạo ra nghiệp này chuyển sang kiếp sống tiếp theo khi mà nó vẫn chưa có cơ hội cho quả, nó sẽ trở thành Nghiệp Vô Hiệu Lực. Cũng tức là ko còn hiệu lực nữa cho mãi sau này.
- Với Tâm tạo tác thứ 7, tạo ra thứ Nghiệp đợc gọi là Upapajjavedanīya Kamma – Nghiệp cho quả ngay kiếp tái sinh tiếp theo (Hậu Nghiệp). Cũng vậy, loại nghiệp này sẽ không thể cho quả trong kiếp hiện tại, mà chỉ có thể cho quả (nếu đủ duyên) trong kiếp sống tiếp theo kiếp sống này. Nếu ko đủ duyên để cho qua trong kiếp đó, chúng sinh tiếp tục tái sinh thì Nghiệp đó lại Vô Hiệu.
- Với 5 Tâm tạo tác từ thứ 2 tới 6 tạo ra loại nghiệp là Aparāpariyavedanīya Kamma – Nghiệp cho quả Tùy thời từ kiếp thứ 3 trở đi (Vô Hạn Ðịnh). Loại nghiệp này sẽ đợi đủ duyên cho tới khi chúng sinh đó nhập Vô dư Niết Bàn mới thôi.

***
@thuongdan
@bkav
Nói đến linh hồn mà trong dân gian vẫn đang tò mò, đồn đoán, dẫn đến nhận lầm là có 1 chủ thể mặc lên cái áo da người này, làm chủ tạo tác, hưởng thành quả, rồi bỏ cái áo da này đi vẫn nhởn nhơ suy nghĩ, cảm thọ, tạo tác ở đâu đó, rồi chán lại đi khoác lấy cái ao da khác, ung dung tự tại như vậy là một sự hiểu lầm đáng tiếc.
Từ sự hiểu lầm đó dẫn đến mê tín, nhìn đâu cũng ra ma đi tới, hồn đi về. Đi đường vấp ngã cũng do ma, ngồi nhà uống nước sặc cũng do tà. Cuộc sống đầy sợ hãi, không trong sáng lành mạnh được.
Có rất nhiều cách giải thích cho các hiện tượng đột biến hoăc kỳ lạ trong cuộc sống mỗi người. Trước hết tôi nghĩ ta nên hiểu nhiều hơn về Nghiệp, hiểu rồi ta càng thêm bình thản, sáng suốt để suy nghĩ với cái nhìn khoa học.

Có những hiện tượng siêu nhiên là thật, nhưng hiếm hoi vô cùng, còn phần nhiều là tự huyễn. Là người (trong thời gian rất dài) đã thâm nhập tiếp xúc, tự thân trải nghiệm với các vị (ngoại đạo) chân thật thực hành các loại thuật pháp nhằm tìm đến tiến hóa trong đời sống; chứng kiến nhiều, tự thân nhiều, đối chiếu với lời dạy của Thế Tôn thì những điều đó ngày càng sáng tỏ. Bỏ qua các câu chuyện về chú thuật, bởi chúng ta đang bàn về Linh hồn. Vậy những hiện tượng nói kể quá khứ, tương lai, báo mộng v.v. nếu là khách quan (không phải do các năng lực của Tâm chính người đó) thì là do "ai"?

Chúng ta quên mất, Thế Tôn chỉ ra rằng Thế gian này, ngoài trừ chúng ta, còn Thế giới Ngạ Quỷ, Chư Thiên: đều là những chúng sinh chúng ta không nhìn thấy đuợc và có những nhóm sống lẫn cùng chúng ta trên mặt đất này.
Các vị có thể tham khảo về Tái Sinh và Các cõi cũng như chúng sinh, tuổi thọ các cõi theo quan điểm Abhidhamma tại đây:
https://www.budsas.org/uni/u-vdp-ty/vdpty05.htm
hoặc chi tiết hơn là trong Chú giải: Người và Cõi
https://www.budsas.org/uni/u-nguoicoi/nc00.htm
Hãy hiểu rằng, dù họ vô hình (đối với chúng ta) nhưng họ có đủ 5 Uẩn, đã qua Tâm Tử và Tái Sinh Tâm, là một chúng sinh đàng hoàng, không phải dạng Tự Ngã/Linh Hồn/Thân trung ấm gì hết.
Để khuyến khích tìm hiểu, tôi gợi ý rằng, thế gian có cả chúng sinh 4 Uẩn và 1 Uẩn nữa đấy.
Bài viết đã quá dài, không thể lan man hơn nữa. Mong rằng những tài liệu này có thể giúp ích được chút gì cho quý vị.