Hiện nay, các nhà giáo dục chỉ khuyến cáo cha mẹ nên để ý đến cảm xúc của con cái. Kết cục của sự chú trọng thái quá này là trẻ em trở nên hư hỏng. Chúng chỉ xem phần của chúng có bằng với người ta không và chẳng chịu nhường nhịn kẻ khác. Chúng chỉ bận tâm đến sự thiếu thốn của riêng mình mà không bao giờ chiếu cố đến sự khó khăn của người khác. Khi ở nhà, chúng than phiền về những điều nhỏ nhặt như: “Tại sao anh có thể ra ngoài chơi mà con lại không được?”, “Tại sao chị có quần áo mới mà con không có?”. Chúng than phiền về tất cả mọi thứ dù nhỏ nhặt mà chúng nghĩ rằng “không công bằng”. Điều gì xảy ra khi chúng tức giận về những thứ không công bằng? Chúng đánh nhau! Chúng cãi nhau! Khi là trẻ con, chúng cãi nhau về những thứ vặt vãnh, nhưng khi lớn lên chúng sẽ đấu tranh cho những thứ lớn hơn. Ở nhà chúng tranh cãi với anh chị, ở trường chúng tranh cãi với bạn bè, và trong xã hội chúng đấu tranh với mọi người. Người trên kẻ dưới đều tranh danh đoạt lợi thì làm sao xã hội lại không động loạn? Cho nên, muốn chấm dứt đấu tranh giữa người với người phải bắt đầu từ việc giáo dục trẻ nhỏ trong gia đình. Bạn phải dạy chúng giảm thiểu sự ham muốn, nhẫn với sự bất công và học cách chịu thiệt thòi.


Một người bạn của tôi có ba cô con gái. Mỗi lần lãnh lương, cô đều đi mua đồ chơi hoặc quần áo cho chúng. Khi mua quần áo, cô luôn mua ba bộ cùng kiểu dáng. Tôi khuyên cô nên tiết kiệm: “Trẻ con lớn rất nhanh nên quần áo sẽ mau chật. Tại sao bạn không mua một cái và để cho đứa lớn mặc trước rồi đứa nhỏ mặc lại sau?”. Cô ấy phản đối: “Tại sao những đứa nhỏ hơn phải mặc đồ cũ?”. Tôi bèn thận trọng đưa ra đề nghị khác: “À, vậy thì ít nhất chúng có thể mặc đồ khác kiểu chứ?”. “Không. Nếu kiểu quần áo khác nhau cũng không công bằng. Nếu chúng nghĩ đồ của đứa khác đẹp hơn, chúng lại bắt đầu cãi nhau. Mình đã chịu đựng quá đủ sự đối xử bất công của mẹ, nên mình sẽ chẳng bao giờ để cho các con phải nếm trải mùi vị đó”.




Sau này tôi mới biết cô ấy là người con thứ hai trong nhà có ba chị em gái. Từ nhỏ, cô cảm thấy cha mẹ yêu thích chị và em gái hơn nên bỏ mặc cô. Vì thế, cô luôn cãi vã với mẹ và chị em của mình. Nhiều năm qua cô không còn liên lạc với họ. Mười năm sau đó, tôi nghe rằng những đứa con gái của cô chẳng những không hòa thuận mà còn đổ lỗi cho mẹ chúng. Cô hiện sống rất cô đơn. Từ đây, ta có thể thấy rằng cứ cố tỏ vẻ công bằng hoặc gắng làm cho đứa trẻ hài lòng bằng vật chất không phải là cách dạy chúng “không tranh”. Phải tác động tới trái tim và trí óc của chúng. Nếu chúng ta dạy chúng giảm thiểu sự ham muốn thì làm sao chúng có thể tranh cái gì nữa? Nếu chúng ta dạy chúng nhẫn với sự bất công thì làm thế nào chúng còn tranh cãi?


Người xưa nói:
“Đệ huynh đồng cư nhẫn tiền an
Mạc nhân hào mạt khởi tranh đoan
Nhãn tiền sinh tử hựu huynh đệ
Lưu dữ huynh tôn tác dạng khan”.

Chung sống anh em nhẫn trước tiên
Chớ vì lợi lộc hại tâm hiền
Sinh con nếu muốn thành người tốt
Phải sống làm gương để chúng tin.
(Đào Mộng Nam dịch)


“Hào mạt” nghĩa là những vấn đề không trọng yếu. Cái gì không trọng yếu? Là tài vật, là danh tiếng, là tình cảm nam nữ. Bởi vì chúng đều là vô thường, không có cái nào kéo dài mãi mãi. Cái gì mới trọng yếu? Nhân cách đạo đức là trọng yếu, bởi vì chúng không bao giờ diệt mất. Bồi dưỡng nhân cách đạo đức khởi đầu từ sự hiếu thảo với cha mẹ, kính trọng anh chị và thương yêu em út. Nếu chúng ta không biết cách đối xử tốt với cha mẹ và anh em thì tất nhiên ta sẽ không thể dạy con cái đối xử tốt với cha mẹ và anh em của chúng. Chúng ta sẽ phải nhận lãnh hậu quả cay đắng sau này. Đã có nhân thì ắt có quả. Chúng ta không thể lơ là được!