Chương 3: TÌNH ANH EM


兄道友，弟道恭，兄弟睦，孝在中。


Huynh đạo hữu, đệ đạo cung.
Huynh đệ mục, hiếu tại trung.

Anh thương em, em kính anh.
Anh em hòa, là hiếu kính.


1. Làm anh phải thương mến các em của mình, các em cũng biết kính trọng anh của mình. Anh em chị em có thể sống chung hòa thuận, đó là hiếu kính cha mẹ.


Có một bài thơ như sau:

Đồng khí liên chi các tự vinh,
Ta ta ngôn ngữ mạc thương tình.
Nhất hồi tương kiến nhất hồi lão,
Năng đắc kỉ thời vi đệ huynh.

Tạm dịch:
Cùng chung cha mẹ ai nấy tiến,
Đừng cho xung đột tổn thâm tình.
Mỗi lần gặp mặt già thêm mỗi,
Còn làm huynh đệ được mấy đêm.
(Quảng Chánh dịch)

Bản dịch khác:
Anh em cha mẹ sinh ra,
Mỗi người mỗi cảnh mỗi nhà mỗi vinh.
Ai ơi giữ lấy thân tình,
Đừng vì tự lợi mà sinh xáo xào.
Mỗi lần gặp mặt mỗi chào,
Nhìn anh em đấy, già sao thêm già.
Anh em chung một mái nhà,
Lần hồi còn được bảy ba mấy lần.

Anh chị em trong nhà đều cùng được cha mẹ sinh ra, như các nhánh của cùng một cây. Mặc dù phát triển riêng biệt nhưng chúng đều có chung một gốc. Chúng ta không nên tranh cãi và làm tổn thương lẫn nhau. Thời gian trôi qua rất nhanh, mỗi người chúng ta sẽ mau chóng có gia đình và sự nghiệp riêng. Khi đó ta không còn sống chung dưới một mái nhà nên khó có cơ hội gặp gỡ. Mỗi lần gặp lại sẽ thấy người kia già đi. Đời người chỉ có vài chục năm ngắn ngủi; chúng ta được làm anh chị em trong bao lâu? Nếu chúng ta không hòa thuận khi còn nhỏ, khi lớn lên ta sẽ gây gổ mỗi khi gặp mặt. Nhưng liệu chúng ta có sức tranh đấu đến khi da nhăn đầu bạc? Và khi chết đi, ta sẽ ôm theo nỗi oán ghét đi vào địa ngục. Cổ nhân nói: “Đồng thuyền cộng độ, yếu tu ngũ bách niên” (tu năm trăm năm mới đi cùng thuyền). Vậy phải mất thời gian bao lâu mới có thể là anh chị em của nhau? Hãy nghĩ về điều này, thật sự không dễ dàng chút nào. Tất cả mối quan hệ nhân sinh đều bắt đầu từ vợ chồng; phát triển theo chiều dọc là quan hệ cha con, theo chiều ngang là quan hệ anh chị em. Ba mối quan hệ căn bản này mở rộng thành chín họ (cửu tộc) - là họ hàng thân thiết nhất của một người. Làm thế nào chúng ta có thể không yêu thương và gần gũi họ?


Người xưa ví anh em như “thủ túc” (tay chân) nhằm nhấn mạnh sự liên kết không thể tách rời của anh chị em. Những đứa con đối với cha mẹ như các ngón tay cùng một bàn tay. Các ngón tay có dài ngắn khác nhau nhưng đều gắn liền với bàn tay, một ngón đau thì cả bàn tay cùng đau. Những đứa con dù thông minh hay ngu ngốc, hiếu thảo hay ngỗ nghịch thì chúng cũng như lòng bàn tay và lưng bàn tay, đều thuộc một bàn tay. Những đứa con có thể giàu nghèo, sang hèn khác nhau. Dẫu cho cha mẹ được những đứa con giàu có chu cấp thức ăn ngon, quần áo đẹp, họ vẫn không thể an lòng khi thấy những đứa khác kém may mắn hơn. Nếu chúng đấu đá làm tổn thương lẫn nhau thì họ còn đau buồn hơn nữa. Một người con hiếu thảo luôn biết yêu thương chăm sóc anh chị em. Khi thành công trong cuộc sống, anh ta sẽ không quên quan tâm và giúp đỡ anh chị em của mình.


Trong thời kỳ Tam Quốc (cuối triều nhà Hán, năm 241 - 277 sau công nguyên), Tào Tháo làm Ngụy Vương, nhiều lần muốn đưa người con trai thứ ba vốn được sủng ái là Tào Thực thừa kế ngai vàng thay cho thái tử Tào Phi. Khi Tào Phi kế vị, ông phế bỏ Hán Hiến Đế và lên ngôi hoàng đế. Ông liên tục bày mưu giết em ruột là Tào Thực. Mặc dù mẹ ông là thái hậu, bà cũng không thể ngủ yên vì lo lắng cho con. Sau cùng, Tào Phi đày em trai đến vùng đất xa. Khi Tào Thực đến cung điện chào từ biệt, ông bắt người em sáng tác một bài thơ trong vòng bảy bước chân. Nếu Tào Thực thất bại, ông sẽ lấy đó làm cớ để xử tội. Nào ngờ, trong thời gian ngắn chỉ bảy bước chân, Tào Thực đã ngâm bài thơ bảy bước - “Thất Bộ Thi” trứ danh:

Chử đậu nhiên đậu ky,
Đậu tại phủ trung khấp;
Bổn thị đồng căn sinh,
Tương tiễn hà thái cấp?

Bản dịch Bài thơ bảy bước:

Củi đậu đun hột đậu
Đậu trong nồi khóc kêu
Cùng sinh trong một gốc
Bức nhau chi lắm điều
(Tử Vi Lang)


Tào Thực ngụ ý: “Em như hạt đậu trong nồi, và cành đậu - nhiên liệu dùng để đốt lửa nấu là chính là anh. Hạt đậu và cành đậu đều từ một gốc. Anh à, sao anh lại nỡ hại em như vậy?” Lúc đó thái hậu đang bí mật theo dõi, bà không thể chịu đựng thêm nữa. Bà chạy ra ôm lấy Tào Thực và òa khóc. Tào Phi cũng rơi nước mắt, ông chào tạm biệt Tào Thực.