Trái lại, nếu như ở trong nghịch cảnh, cái hoàn cảnh đó rất là không tốt, bạn rất không ưa thích, gặp phải ác duyên, ác duyên là hoàn cảnh nhân sự, gặp được những người đó đều là chính bạn chán ghét, bạn không thể cố gắng cùng sống hòa thuận, vào lúc này phải làm sao? Trong lúc bị đánh mắng không sanh oán hận, biết được đây cũng là duyên hợp, đó là duyên gì? Đó là duyên bất thiện, thuận cảnh thiện duyên đó là duyên tốt, nếu trái ngược lại thì không phải duyên tốt, thế nhưng nó cũng phải hợp, khi nhân duyên gặp thì quả báo vẫn phải chịu. Người khác dùng tâm sân hận đối với chúng ta, dùng ác khẩu thêu dệt đối với chúng ta, thậm chí đánh mắng hãm hại, vào lúc này quan trọng nhất là không sanh tâm oán hận, vì sao vậy? Trong đại thừa giáo Trung Quốc, tổ sư đại đức thường hay trắc nghiệm học trò, dùng lời hiện tại mà nói chính là khảo thí, khảo nghiệm bạn, thường hay nhắc nhở chúng ta, bạn “biết không”? Ý nghĩa của hai chữ này rất là sâu, trong câu nói này bao hàm cả nghĩa sâu là nhìn thấu, là buông bỏ. Bạn “biết không”? Bạn nhìn thấu hay chưa? Bạn buông bỏ hay chưa? Nhìn thấu cái gì? Chân tướng sự thật, gọi là oan gia đối đầu, không phải oan gia thì không thể cùng nhau, oan gia tụ hội thì không tránh khỏi sân hận báo thù. Chúng ta ở trong loại hoàn cảnh này, người khác mắng nhiếc chúng ta, chúng ta có tức giận hay không? Đặc biệt là vô duyên vô cớ, hoặc giả là họ hiểu lầm đối với chúng ta, chúng ta sẽ cảm thấy rất là oan ức. Cảm thấy oan ức thì liền có oán hận trong đó, từ trong oán hận sanh tâm báo thù, sự việc này phiền não liền lớn, đời đời kiếp kiếp về sau oan oan tương báo lẫn nhau không hề kết thúc, đời sau mãnh liệt hơn đời trước, cho nên không phải oan gia thì không tụ hội. Thế nên Phật nói với chúng ta “oan gia nên giải không nên kết”, đó là bạn giác ngộ. Chúng ta đối đầu với những oan gia này, quan trọng nhất là phải hiểu được cái gì? Hóa giải, không nên kết oán nữa, hy vọng ngay đời này gặp được, cái sổ nợ này sẽ trả hết ngay đời này. Đó là thông minh, đó là trí tuệ chân thật. Cho nên nếu như chúng ta gặp phải, nhất định phải biết được nhẫn nhục, họ sỉ nhục ta, ta phải có thể nhẫn chịu, hóa giải hết cái oán kết này. Chân thật là người tu hành thì không chỉ là không có lòng oán hận, không có lòng báo thù, mà còn phải khởi lên cái tâm cảm ân, tâm cảm tạ họ. Tại vì sao phải cảm tạ họ? Bởi vì họ dùng hành vi thái độ này đối xử với ta, ta có thể hoan hỉ nhẫn chịu, công phu nhẫn nhục của chính mình được nâng cao, không có công phu nhẫn nhục này thì không làm được, chứng minh bạn nhẫn nhục đến được trình độ nhất định, cũng như nói họ đến để thử nghiệm ta, ta thông qua rồi, vậy ta có nên cảm kích đối với thầy giáo hay không? Cho nên câu nói “biết không” của tổ sư đại đức, bạn xem ý nghĩa bao sâu! Nếu như khi bạn biết rồi, không chỉ thuận cảnh không sanh tham luyến, nghịch cảnh không sanh sân hận, phiền não tập khí của bạn liền dần dần thật buông bỏ. Nếu bạn không thông qua khảo nghiệm này, bạn làm sao biết được công phu của bạn được chín muồi?

Chúng ta nhớ lại ở trong “Trúc Song Tùy bút” của đại sư Liên Trì, trong đó ghi lại một câu chuyện, đó là người thật việc thật. Có một vị tu hành ở trong núi sâu, phải có đến hai mươi – ba mươi năm không xuống núi, tu được rất tốt. Tín đồ tôn kính cúng dường đối với ông, lễ thỉnh mời ông xuống núi giảng kinh hoằng pháp, ông liền đi. Lần này xuống núi, khi vừa xuống núi gặp được tín đồ cung kính cúng dường, ông liền sanh ra kiêu ngạo phóng dật, chính là ngay chỗ này vừa nói, công phu liền thoái chuyển, chúng ta gọi là chưa qua được khảo nghiệm. Trong núi sâu cách biệt với bên ngoài, tâm hạnh rất thanh tịnh, vừa bước vào thế giới muôn màu không qua khỏi khảo nghiệm, tâm liền động. Đại sư Liên Trì cũng quen biết ông, khi gặp mặt ông ngài liền nói, ngài nói có một người như vậy, tu hành trong núi sâu rất nhiều năm, sau khi vừa bước vào hồng trần thất bại thảm hại, ông đến hồng trần để độ chúng sanh, cuối cùng lại bị chúng sanh độ đi mất. Người kia liền hỏi người đó là ai vậy? Đại sư Liên Trì liền nói, tôi nói chính là lão huynh! Câu nói này làm ông tỉnh thức.