CHƯƠNG 4

GIÁO DỤC TRẺ EM SAI LẠC:
ĐỪNG ĐỂ CHÚNG BỊ ẢNH HƯỞNG CỦA CHA MẸ

"Đó không phải là hình thức hành hạ trẻ em hay sao khi cho rằng chúng là những người thừa hưởng đức tin khi chúng quá non dại để suy nghĩ về điều đó?."
Richard Dawkins, The God Delusion

D
ường như người vô thần không bằng lòng với sự tự sát văn hóa--họ muốn đem trẻ em theo với họ. Chiến lược của người vô thần có thể diễn tả như thế này: hãy để người có đức tin sinh con đẻ cái, và chúng ta sẽ giáo dục chúng khinh dể đức tin của cha mẹ chúng. Như thế, sự tục hóa tâm trí của người trẻ, như nhiều người nghĩ, là hậu quả không thể tránh của sự học hỏi và trưởng thành. Đúng hơn, đó là sự bố trí của các giáo chức để cổ vũ chương trình chống đối tôn giáo ở mức độ rộng lớn.

Hãy lưu ý đến một thí dụ hợp thời để xem nó hoạt động như thế nào. Trong những năm gần đây, một số phụ huynh và ban giáo dục lên tiếng yêu cầu rằng các trường công dậy những điều khác hơn sự tiến hóa của Darwin. Các nỗ lực này khuấy động sự phản đối kịch liệt từ giới khoa học và cộng đồng những người không tín ngưỡng. Những người bảo vệ sự tiến hóa lên án phụ huynh và ban giáo dục là đã nhân danh tôn giáo mà làm trì trệ sự thu nhận kiến thức khoa học. Tờ Economist viết bài xã luận rằng, "Hầu như thuyết Darwin có nhiều kẻ thù là vì nó không phù hợp với sự giải thích sách Sáng Thế theo nghĩa đen."

Điều này có lẽ như vậy, nhưng thuyết Darwin cũng được hỗ trợ với cùng một lý do đó, có phải không? Hãy suy nghĩ cách khác: những người theo Darwin chỉ hỗ trợ khoa học. Nhưng các cuộc nghiên cứu cho thấy giới trẻ ở Hoa Kỳ ngày nay thì không biết gì về khoa học, phần lớn dốt nát về mọi khía cạnh của khoa học. Bao nhiêu em học sinh tốt nghiệp trung học có thể giải thích được ý nghĩa của phương trình nổi tiếng của Einstein? Nhiều người trẻ không có ý niệm gì về sự quang hợp hay định luật của Boyle. Vậy tại sao không có một phong trào chính trị tranh đấu cho việc dậy sự quang hợp? Tại sao ACLU không đệ đơn kiện nhân danh Định Luật Boyle?

Câu trả lời thật rõ ràng. Với những người bảo vệ thuyết Darwin, tôn giáo là vấn đề. Cũng như một số người chống đối thuyết tiến hóa bởi vì họ tin rằng nó trái với tôn giáo, nhiều người hỗ trợ thuyết này cũng chỉ vì cùng một lý do. Đây là lý do tại sao chúng ta có thuyết Darwin chứ không có thuyết Kepler; chúng ta gặp người theo Darwin chứ không ai tự cho mình là người theo Einstein. Thuyết Darwin đã trở nên một ý thức hệ.

Phong trào có tổ chức chu đáo để cổ vũ thuyết Darwin và loại trừ những lối giải thích khác là một phần của chương trình giáo dục rộng lớn trong các trường công ngày nay. Tôi để cho những người quán quân của chương trình này diễn tả nó theo ngôn từ của họ. "Đức tin là một trong những điều xấu xa nhất thế giới, có thể so với vi trùng đậu mùa nhưng khó để trừ khử," Richard Dawkins viết. "Tôn giáo có thể đưa dẫn người ta đến sự điên rồ nguy hiểm mà đối với tôi, dường như đức tin là loại bệnh tâm thần." Trong khi Dawkins công nhận là nhiều người tin rằng Thiên Chúa nói với họ hoặc Người đáp lời cầu xin của họ, ông nói rõ rằng "nhiều người của nhà thương điên này có một đức tin không lay chuyển rằng họ là Napoleon… nhưng đây không là lý do mà tất cả chúng ta phải tin họ."

Nhà bình luận Christopher Hitchens, một người Darwin hăng say, viết rằng, "Làm thế nào để chúng ta biết được có bao nhiêu trẻ em đã bị thương tật về đời sống tâm lý và thể lý bởi sự ép buộc ghi khắc đức tin?" Ông buộc tội, tôn giáo "nuôi hy vọng được thực hành trên các trí tuệ không được bảo vệ và không được khuôn đúc của giới trẻ." Ông tiếc nuối kết luận, "Nếu sự giáo dục tôn giáo không được cho phép cho đến khi đứa trẻ đến tuổi khôn, hẳn chúng ta đã sống trong một thế giới hoàn toàn khác biệt."

Nếu tôn giáo quá xấu, phải thi hành điều gì với tôn giáo chứ? Nó phải bị tẩy trừ. Theo Sam Harris, niềm tin nơi Kitô Giáo thì giống như niềm tin nơi sự nô lệ. "Tôi sẽ là người đầu tiên thú nhận rằng triển vọng tẩy xoá tôn giáo trong thời đại chúng ta dường như không kết quả. Cũng không khác gì các nỗ lực để tẩy xóa sự nô lệ vào cuối thế kỷ mười tám."

Nhưng làm thế nào để tiêu diệt tôn giáo? Các nhà giáo dục vô thần có câu trả lời ngắn gọn: qua sức mạnh của khoa học. "Cá nhân tôi cảm thấy rằng việc giảng dậy môn khoa học cận đại là sự sói mòn đức tin tôn giáo, và tôi hết sức ủng hộ," nhà vật lý học Steven Weinberg viết. Nếu các khoa học gia có thể tiêu diệt ảnh hưởng của tôn giáo nơi người trẻ, "thì tôi nghĩ rằng có lẽ đó là sự góp phần quan trọng nhất mà chúng ta đã thực hiện."

Một phương cách mà khoa học có thể làm suy yếu tính cách đáng tin cậy của tôn giáo, theo nhà sinh vật học E.O. Wilson, là cho thấy rằng trí tuệ chỉ là sản phẩm của sự tiến hóa, và sự tự do chọn lựa về luân lý chỉ là ảo giác. "Nếu tôn giáo… có thể bị phân tích và giải thích có phương pháp như một sản phẩm của sự tiến hóa của não bộ, sức mạnh của tôn giáo như một nguồn đạo lý ở ngoài sẽ bị biến mất."

Bởi xoá bỏ mọi chân lý siêu việt hay siêu nhiên, khoa học có thể tự củng cố như nguồn chân lý duy nhất, lối duy nhất của chúng ta đến với thực tại. Tính khách quan của sự giáo dục khoa học, theo nhà sinh vật học Richard Lewontin, "thì không phải là cung ứng cho công chúng kiến thức về khoảng cách tinh tú và làm bằng 'gene' nào." Đúng ra, "vấn đề là giúp họ loại bỏ những giải thích có tính cách siêu nhiên và phi lý về thế giới, những ma quái hiện diện chỉ trong trí tưởng tượng của họ, và chấp nhận một đồ dùng có tính cách xã hội và hiểu biết, là khoa học, như điều duy nhất phát sinh ra chân lý."

Vậy, điều gì xảy ra cho tôn giáo? Triết gia Daniel Dennett đề nghị rằng "các tôn giáo truyền thống chắc chắn phải được duy trì, cũng như ngôn ngữ, nghệ thuật, y phục, nghi thức, đền đài. Các sở thú bây giờ không ít thì nhiều được coi nơi trú ẩn hạng hai cho các giống đang bị nguy cơ diệt chủng, nhưng tối thiểu chúng là nơi trú ẩn, và những gì chúng duy trì thì không thể thay thế được."

Làm thế nào để thực hiện tất cả những điều này? Câu trả lời thật đơn giản: qua sự truyền bá trong các trường. Richard Dawkins vừa mới phát hành một bộ DVD có tên là "Growing Up in the Universe", dựa trên các bài thuyết trình của ông "Royal Institution Christmas Lectures" cho trẻ em. Các bài này cổ vũ nền triết học có tính cách trần tục và tự nhiên của ông về đời sống.

Daniel Dennett khích lệ rằng các trường hãy dậy về tôn giáo như một hiện tượng thuần túy tự nhiên. Điều này ông muốn nói rằng tôn giáo phải được dậy như thể nó không thật. Dennett lý luận rằng tôn giáo thì giống như môn thể thao hay ung thư, "một hiện tượng con người tổng hợp bởi các biến cố, sinh vật, vật thể, cơ cấu, khuôn khổ." Khi học hỏi tôn giáo theo giả thuyết rằng không có chân lý siêu nhiên nằm đằng sau, Dennett cho rằng người trẻ sẽ đi đến việc chấp nhận tôn giáo như một sáng tạo xã hội không hướng về điều gì cao hơn là hy vọng và khao khát của con người.

Còn với thuyết vô thần, Sam Harris lý luận rằng nó phải được dậy như chỉ là một nhánh tiếp nối của khoa học và sự hợp lý. "Thuyết vô thần không phải là triết lý. Nó cũng không phải là một quan điểm về thế giới. Nó chỉ là sự thu nạp những gì hiển nhiên… Thuyết vô thần thì không khác gì hơn là những tiếng ồn ào gây ra bởi người có lý trí khi thấy sự hiện diện vô lý của các niềm tin tôn giáo."

Hãy để ý đến một thí dụ thực tế về hoạt động này. Trong chương trình Cosmos nổi tiếng trên đài PBS, nhà thiên văn học Carl Sagan đề ra một khẩu hiệu đặc biệt "Tất cả vũ trụ chỉ có thế, trước đây cũng vậy, mãi mãi cũng vậy." Điều Sagan muốn nói thật rõ ràng: thiên nhiên là tất cả những gì hiện hữu, và tuyệt đối không có siêu nhiên. Điều này được trình bầy không chỉ là một xác nhận trừu tượng nhưng như một khám phá khoa học có uy quyền.

Nhưng ít ra điều đó được trình bầy cho người lớn, ai có thể thẩm định giá trị câu nói của Sagan và tự mình quyết định. Không lâu sau đó, học thuyết của Sagan được tìm thấy trong sách giáo khoa trẻ em. Cuốn "The Berenstain Bears' Nature Guide", với các chú gấu dạo chơi trong khu rừng. Đậm nét trên trang bìa với cảnh xinh đẹp là hàng chữ ý thức hệ, ""Tất cả vũ trụ chỉ có thế, trước đây cũng vậy, mãi mãi cũng vậy."

Ảnh hưởng của mọi sự truyền bá này, những đề cao lý luận vô thần, thì tôn giáo không chỉ biến mất nhưng nó sẽ không còn là vấn đề. Văn gia Jonathan Rauch gọi đây là "apatheism" (vô thiên hướng), mà ông định nghĩa như "một sự miễn cưỡng lưu tâm đến tôn giáo của chính mình, và ngay cả càng chán ghét lưu tâm đến tôn giáo của người khác." Rauch lý luận rằng ngay cả nhiều người tự nhận là tín hữu Kitô ngày nay thực sự là người vô thiên hướng. Ông dám chắc rằng, "Nó không phải là sự suy đồi. Nó là một thành tích." Rauch hy vọng toàn thể văn hóa của chúng ta sẽ đi theo chiều hướng này.

Nếu siêu nhiên không còn trở nên một chủ thể của lòng sùng bái, điều gì xảy ra cho động lực tôn giáo? Một số nhà giáo dục thuyết phục rằng trẻ em phải được dậy tôn sùng khoa học, mà có thể thay thế tôn giáo như đối tượng của sự sùng kính của con người. Trong một nghị hội về khoa học và tôn giáo năm 2006, Carolyn Porco, một khoa học gia về nghiên cứu tại viện Space Science Institute ở Colorado, khuyên "Chúng ta phải để sự thành công của các công thức tôn giáo hướng dẫn chúng ta. Hãy dậy các em ngay từ khi còn bé về câu chuyện của vũ trụ và sự phong phú cũng như mỹ miều của vũ trụ. Nó đã có quá nhiều điều rực rỡ và kinh hoàng—và ngay cả sự sung túc—hơn bất cứ gì được đưa ra bởi bất cứ sách thánh hay ý niệm Thiên Chúa nào mà tôi biết."

Dĩ nhiên, phụ huynh--nhất là phụ huynh Kitô Hữu—có thể muốn nói điều gì về tất cả những điều này. Đó là lý do các nhà giáo dục vô thần hiện đang đặt vấn đề là liệu cha mẹ có quyền kiểm soát những gì con cái học hỏi hay không. Dawkins hỏi, "Chúng ta coi trẻ em là sở hữu của cha mẹ đến mức nào? Nói rằng người ta được tự do tin tưởng bất cứ gì họ muốn là một chuyện, nhưng họ có được tự do để áp đặt đức tin lên con cái không? Có cần nói gì để xã hội can thiệp vào không? Còn việc dậy dỗ con cái để chúng tin những điều lầm lạc hiển nhiên thì sao? Đó không phải là hình thức hành hạ trẻ em hay sao khi cho rằng chúng là những người thừa hưởng đức tin khi chúng quá non dại để suy nghĩ về điều đó?"

Dennett nhận xét rằng, "một số trẻ em được lớn lên trong một nhà tù ý thức hệ như thế mà chúng sẵn sàng trở nên người cai tù chính mình… tự cấm mình không được giao tiếp với bất cứ ý tưởng giải phóng nào mà nó có thể thay đổi tâm trí của chúng." Ông nói thêm, lỗi lầm là ở cha mẹ người nuôi nấng chúng. "Cha mẹ không sở hữu con cái giống như trước đây chủ nhân sở hữu nô lệ, nhưng đúng ra, sự quản lý và giám hộ của họ cũng như người bên ngoài phải chịu trách nhiệm về sự giám hộ chúng, mà nó ám chỉ người bên ngoài có quyền can thiệp vào."

Trong một bài nói chuyện mới đây, tâm lý gia Nicholas Humphrey lý luận rằng cũng như tổ chức Ân Xá Quốc Tế hoạt động để giải phóng tù nhân chính trị trên thế giới, các giáo chức ngoài đời cũng phải hoạt động để giải thoát trẻ em khỏi sự ảnh hưởng thiệt hại của các điều giảng dậy về tôn giáo của cha mẹ. "Theo đó, cha mẹ không được phép để thay đổi văn hóa của con cái theo bất cứ cách nào họ chọn: không có quyền giới hạn sự hiểu biết của con cái, nuôi dưỡng chúng trong một môi trường của giáo điều và dị đoan, hay nhất quyết chúng phải theo con đường thẳng và hẹp của đức tin mình."

Triết gia Richard Rorty thuyết phục rằng các giáo sư trần tục trong các đại học phải "sắp đặt thế nào để sinh viên khi đi vào là một người tôn giáo chính thống, tin mù quáng, sợ đồng tính luyến ái sẽ ra khỏi đại học với các quan điểm giống như của chính chúng ta." Rorty nhận định rằng các sinh viên thật may mắn để thấy mình "được dưới sự Herrschaft nhân từ của những người như tôi, và thoát khỏi sự kềm kẹp của cha mẹ đáng sợ, độc ác và nguy hiểm." Thật vậy, cha mẹ gửi con cái vào trường phải biết rằng là các giáo sư "chúng ta sẽ đi ngay vào việc tìm cách giảm uy tín cha mẹ trong ánh mắt con cái, tìm cách lột bỏ phẩm giá của cộng đồng tôn giáo của cha mẹ, tìm cách làm cho các quan điểm của cha mẹ dường như lố bịch hơn là có thể tranh luận."

Đây là cách nhiều giáo chức trần tục đối xử với các sinh viên có đức tin truyền thống. Chiến lược là không tranh luận với các quan điểm tôn giáo hay chứng minh là sai. Thay vào đó, làm cho họ bị khinh bỉ đến độ bị đẩy ra khỏi các lãnh vực có thể tranh luận. Chiến lược này có hiệu quả bởi vì người trẻ vào đại học với sự hăng hái muốn biết là một người của Harvard hay Stanford có nghĩa gì. Hậu quả là các giáo sư có thể dễ dàng lèo lái họ suy nghĩ theo một phương cách nào đó chỉ bởi làm cho quan điểm đó có vẻ hợp thời và sáng suốt. Tương tự, giáo sư có thể áp lực sinh viên từ bỏ những gì mà cha mẹ họ dậy bảo do bởi chỉ cần gán cho những lập trường đó là giản dị và ngây thơ.

Một chiến lược phổ thông thứ hai được dùng để cổ vũ thuyết vô thần ở đại học là sinh hoạt tình dục. Một tay quán quân về thuyết bất khả tri nói với tôi, "Để chống với sức mạnh của tôn giáo, chúng tôi dùng đến sức mạnh ngang bằng nếu không muốn nói là lớn hơn--sức mạnh của kích thích tố." Thuyết vô thần được đề cao như một phương tiện để người trẻ tự giải thoát mình khỏi sự ràng buộc luân lý và thoả mãn khao khát của họ. Tôn giáo, trong khung cảnh này, được trình bầy như một hình thức kềm chế tình dục.

Giờ đây, trong văn hóa Tây Phương, câu chuyện của một người trẻ đi từ thời thơ ấu ngây thơ và đạo đức đến trạng thái nghi ngờ, giải thoát tình dục, và sau cùng một người bất cần đạo lý thì thật phổ thông. Trong khi điều này thường được miêu tả như một hình thức khai sáng và giải phóng, nó cũng tượng trưng cho một sự tấn công tôn giáo và luân lý truyền thống được thúc giục bởi ý thức hệ. Tôn giáo và luân lý hoặc bị loại trừ khỏi sự lưu tâm hoặc bị đối xử với sự khinh miệt hữu lý. Nhà sinh vật học Kenneth Miller, người đã làm chứng bênh vực thuyết bất khả tri trong các phiên toà, thú nhận rằng "trong đời sống đại học, việc thừa nhận thuyết vô thần hay thuyết bất khả tri thì rất phổ thông… Các cuộc họp trong sinh hoạt đại học, hầu như mọi nơi, xoay quanh sự thừa nhận rằng niềm tin tôn giáo là một điều mà người ta từ bỏ khi họ trở nên trí thức."

Trẻ em dành phần lớn thời giờ ở nhà trường. Cha mẹ đầu tư phần lớn tiền tiết kiệm vào đại học để giao khoán con cái họ cho những người được nghĩ rằng sẽ giáo dục chúng. Đó không phải là tuyệt diệu hay sao khi các nhà giáo dục đã nghĩ ra cách để làm cho cha mẹ trở nên công cụ cho chính những điều họ không làm? Đó không phải là sáng chói hay sao khi họ dẫn dụ các phụ huynh Kitô Giáo cung cấp tài chánh cho sự hủy hoại đức tin và giá trị của chính mình? Ai nói rằng người vô thần thì không khôn ngoan?