Huấn Luyện Lễ Sinh



I. TRƯỚC THÁNH LỄ.

Ở nhiều nơi, người giúp lễ không chỉ là người phục vụ bàn thánh, mà còn làm các công việc chuẩn vị cho việc cử hành thánh lễ. Các công việc đó thuộc nhiều nơi khác nhau, chẳng hạn nơi cung thánh hay trong phòng thánh. Tất cả những công việc chuẩn bị này đòi hỏi nhiều cố gắng hy sinh của người giúp lễ, nhằm làm cho các cử hành thánh lễ được sốt sắng, trang nghiêm và trật tự.

1. Sự chuẩn bị.

Thông thường công việc chuẩn bị thánh lễ được trao cho người giúp lễ, thì họ cần hiện diện trước khi mọi người tập họp trong thánh đường. Họ hiện diện sớm để chuẩn bị những gì cần thiết cho cử hành thánh lễ. Sự hiện diện sớm của họ vừa diễn tả nỗ lực hy sinh của mình khi phục vụ cộng đoàn, vừa là cách biểu lộ sự tôn trọng đối với các cử hành thánh và tôn trọng mọi người.

• Tôn trọng các cử hành thánh: khi người giúp lễ hiện diện sớm để chuẩn bị kỹ lưỡng những gì cần thiết cho thánh lễ, họ vừa tỏ lòng tôn kính đối với các cử hành thánh, vừa tránh những sự cố đáng tiếc xảy ra. Việc chuẩn bị càng kỹ lưỡng càng loại trừ những thái độ bất cập, chẳng hạn đến đâu làm đến đó, nghĩ sao làm vậy, gặp đâu chỉ đấy…

• Tôn trọng mọi người: một trong những nguyên tắc cơ bản của phụng vụ là tôn trọng mọi người cầu nguyện, nghĩa là một khi cộng đoàn phụng vụ đã tập họp cầu nguyện, đọc kinh thì không được phép biến cung thánh thành nơi thao tác để đi đi lại lại, làm việc nọ việc kia như thể không có ai trong nhà thờ!

2. Chuẩn bị nơi cung thánh.

a) Bàn thờ: cần chuẩn bị những việc sau:

– Xếp khăn phủ bàn thờ lại và đem cất đi, nhằm để lộ khăn bàn thờ trắng ra. Nếu chưa có khăn bàn thờ trắng thì trải chúng lên bàn thờ.

– Nếu nơi cung thánh chưa có Thánh giá với tượng Chúa chịu nạn, thì đặt một Thánh giá lên bàn thờ hoặc bên cạnh bàn thờ, tượng Chúa quay xuống giáo dân để nhắc mọi người cuộc thương khó sinh ơn cứu độ của Chúa.

– Có thể đặt những cây đèn lên bàn thờ, hoặc đặt trên một giá rời ngoài bàn thờ. Có thể đặt đèn hai bên bàn thờ cho cân đối, hoặc có thể chỉ đặt một bên.

– Không nên đặt các bình hoa lên bàn thờ, nên đặt chúng trên một giá rời bàn thờ.

b) Giảng đài: cần chuẩn bị những việc sau:

– Nên đặt các bình hoa trang trí giảng đài thế nào cho trang trọng nhưng không màu mè, rườm rà.

– Đặt sẵn sách bài đọc trong thánh lễ lên giảng đài.

c) Bàn rượu nước: cần chuẩn bị những việc sau:

– Chén thánh, đĩa thánh và bánh thánh cho chủ tế, cùng với khăn thánh, khăn lau chén và tấm đậy.

– Các bình thánh, các chai rượu nước, khăn lau tay, đĩa hứng bánh thánh.

3. Chuẩn bị trong phòng thánh.

a) Phẩm phục thánh:

– Cho chủ tế: áo alba (áo trắng dài), dây stola (dây các phép) và áo lễ theo màu phụng vụ của ngày lễ.

– Cho các thừa tác viên: áo alba, dây đai (nếu có).

b) Thánh giá đèn hầu: cần thiết đối với các cuộc rước long trọng đầu lễ.

c) Bình hương lửa: cần thiết trong cuộc rước đầu lễ và xông hương trong thánh lễ.

4. Thinh lặng cầu nguyện.

Khi đã chuẩn bị cung thánh và phòng thánh xong, người giúp lễ nên dành một ít thời gian để cầu nguyện. Nhờ việc cầu nguyện, họ ý thức hơn công việc phục vụ của mình, họ hành động không máy móc rập khuôn, và ngày càng tỏ lòng tôn kính thờ phượng mỗi khi đến gần bàn thánh Chúa.

Khi cầu nguyện có thể tìm kiếm một chỗ riêng biệt trong nhà thờ để tìm gặp Chúa, nhưng cũng có thể kiếm một vị trí kín đáo, trang nghiêm trong phòng thánh để cầu nguyện riêng. Cả hai trường hợp đều cần một bầu khí thinh lặng để con người dễ dàng đối thoại với Chúa.

“Lạy Chúa Giêsu, con cám ơn Chúa đã muốn dùng con để phục vụ bàn thánh. Xin Chúa mở tai con để con lắng nghe Lời Chúa, xin mở miệng con để con ca tụng danh thánh Chúa. Xin giúp con mãi mãi là tôi tớ trung thành phục vụ Chúa ở nơi đây, cũng như ở khắp mọi nơi mà con hiện diện. Amen.”

Người giúp lễ phải tránh tối đa nói chuyện ồn ào, kêu la lớn tiếng nơi cung thánh cũng như trong phòng thánh. Khi cần trao đổi công việc gì thì nói nhỏ vừa phải, vì nơi cung thánh hay phòng thánh không phải là nơi để người ta tự do phát biểu như ở nơi công trường!


II. TRONG THÁNH LỄ.

1. Nghi thức đầu lễ.

Khi mọi sự đã chuẩn bị sẵn sàng và gần đến giờ cử hành thánh lễ, người giúp lễ đốt than bỏ vào bình hương và thắp đèn hầu (nếu cần), rồi mặc áo giúp lễ đợi chủ tế. Khi chủ tế đến phòng thánh, người giúp lễ giúp ngài mặc áo lễ. Chủ tế mặc áo lễ xong, các người giúp lễ xếp hàng chuẩn bị rước ngài tiến ra bàn thờ. Các xếp hàng như sau: hai người giúp lễ đi đầu, hai người đi sau cầm bình hương và tàu hương.

Khi đến đúng giờ cử hành thánh lễ, người giúp lễ rung chuông báo hiệu cho cộng đoàn biết đoàn rước chuẩn bị tiến ra dâng lễ. Khi đó ca đoàn hát ca nhập lễ và đoàn rước chỉ tiến ra cung thánh trong tiếng hát của ca nhập lễ, vì bản chất của bài ca nhập lễ là đi kèm với cuộc rước đầu lễ, không được tách rời cuộc rước đầu lễ với bài ca nhập lễ.

Trong cuộc rước long trọng thì đoàn rước sẽ theo thứ tự như sau:

– Người cầm bình hương nghi ngút khói đi đầu.

– Thánh giá và đèn hầu.

– Các thừa tác viên không có chức thánh.

– Những người giúp lễ.

– Các linh mục đồng tế.

– Vị chủ tế (giám mục hoặc linh mục).

– Thầy phó tế giúp chủ tế đi bên cạnh ngài.

– Sau cùng (nếu có) là những người cầm mũ, gậy cho giám mục thì sẽ đi sau ngài.

Trước cuộc rước long trọng, hai người giúp lễ cầm bình hương và tàu hương đến xin vị chủ tế bỏ hương.

• Khi đến cung thánh, người cầm bình hương đứng gần bàn thờ đợi giúp chủ tế xông hương bàn thờ.

• Khi đến cung thánh, mọi người cúi mình chào bàn thờ, trừ những người cầm thánh giá và đèn hầu chỉ cúi đầu, sau đó đem thánh giá và đèn hầu cất đi.

• Khi chủ tế cúi mình chào bàn thờ xong, hai người cầm bình hương và tàu hương tiến lại để chủ tế bỏ hương. Khi đến trước chủ tế, người cầm bình hương đứng bên trái của chủ tế, người cầm tàu hương đứng bên phải của ngài, nhằm giúp ngài bỏ hương vào bình cách thuận tiện. Khi đã bỏ hương xong, cả hai theo ngài xông hương bàn thờ: một người đi trước, một người theo sau. Xông hương bàn thờ xong, người đi trước quay lại nhận bình hương từ tay chủ tế, rồi cùng với người kia đem bình hương và tàu hương cất đi, sau đó cả hai chắp tay ra đứng tại vị trí giúp lễ của mình.

• Mọi người giúp lễ sau khi chu toàn công việc sẽ chắp tay ra đứng tại vị trí của mình tham dự thánh lễ với cộng đoàn. Không bao giờ được phép ở trong phòng thánh, hay ra ngoài sân đứng chơi, nói chuyện.

2. Phụng vụ Lời Chúa.

Sau lời nguyện nhập lễ đến phần phụng vụ Lời Chúa, mọi người ngồi. Khi bắt đầu xướng “Alleluia”, nếu có xông hương Tin Mừng, hai người giúp lễ cầm bình hương và tàu hương đến trước vị chủ tế xin ngài bỏ hương, rồi rước chủ tế hay thừa tác viên đọc Tin Mừng. Tất cả cùng cúi mình chào bàn thờ rồi đến giảng đài để công bố Tin Mừng.

Khi đọc Tin Mừng, người giúp lễ quay mặt vào giảng đài để tôn kính Tin Mừng của Chúa Kitô. Sau khi nghe Tin Mừng xong, những người giúp lễ mang bình hương và tàu hương cất đi, nếu phải đi ngang bàn thờ thì cúi mình chào bàn thờ. Xong việc, họ trở về chỗ ngồi của mình nghe giảng.

3. Phụng vụ Thánh Thể.

Phụng vụ Thánh Thể bắt đầu với việc đem lễ vật lên bàn thờ, lễ vật bao gồm chén thánh và các bình thánh sẽ được truyền phép.

• Thông thường chén thánh khi đem lên bàn thờ được đặt theo thứ tự sau đây: trên miệng chén thánh đặt khăn lau chén – kế đó đặt đĩa thánh có bánh của chủ tế, trên khăn lau chén – rồi lấy tấm đậy chen lên đĩa thánh – trên cùng là khăn thánh.

• Nếu trong thánh lễ có dâng lễ vật, thì những người giúp lễ sẽ đến giúp chủ tế nhận lễ vật rồi đặt lên bàn thờ hoặc cạnh bàn thờ. Họ phải biết trước mỗi lễ vật sẽ được đặt ở đâu và như thế nào: ví dụ cây đèn này ở đâu? bình hoa này chỗ nào? mâm hoa quả để chỗ khác… Cần tránh tình trạng gặp đâu đặt đó, vừa gây chia trí cho cộng đoàn, vừa làm mất vẻ đẹp và sự hài hoà nơi cung thánh.

• Khi lễ vật đã chuẩn bị xong, người giúp lễ đem rượu nước lên cho ngài. Chủ tế cầm chén thánh đổ rượu trước, rồi hoà nước vào trong rượu; vì thế người cầm lọ rượu đưa cho ngài trước, sau đó đến người cầm lọ nước.

• Sau khi đem rượu nước xong, nếu có xông hương lễ vật thì hai người cầm bình hương vàu tàu hương tiến tới xin chủ tế bỏ hương. Chủ tế bỏ hương xong, ngài xông hương lễ vật rồi xông hương bàn thờ, khi đi xông hương bàn thờ thì một người giúp lễ đi trước, một người đi theo sau chủ tế. Khi xông hương bàn thờ xong, người đi trước quay lại nhận bình hương rồi xông hương cho ngài: ba lần mỗi lần hai nhịp và xông thẳng, kế đó đến trước các vị đồng tế xông ba lần mỗi lần hai nhịp và theo ba hướng giữa–trái–phải, sau cùng xông cho giáo dân theo cùng cách thức như cho các vị đồng tế. Trước và sau khi xông hương cho ai, người giúp lễ cúi đầu chào người đó.

• Khi chủ tế xông hương lễ vật và bàn thờ xong, những người giúp lễ đem nước rửa tay và khăn lau tay lên cho ngài. Rửa tay xong, đưa khăn cho ngài lau tay rồi cúi đầu chào ngài trở về chỗ.

Giúp chuẩn bị bàn thờ xong, những người giúp lễ đứng chắp tay tại chỗ mình, hoặc có thể đứng hai bên bàn thờ.

Sau kinh “Thánh! Thánh! Thánh!”, nếu có xông hương Mình và Máu Chúa, thì một người giúp lễ mang bình hương đến quỳ trước bàn thờ. Khi chủ tế đặt tay trên lễ vật nài xin Chúa Thánh Thần, một người giúp lễ rung chuông nhắc nhở cộng đoàn. Sau mỗi lần truyền phép, khi chủ tế đưa Mình Thánh và Máu Thánh Chúa lên cho mọi người chiêm ngắm tôn thờ, thì các người giúp lễ rung chuông và xông hương: ba lần mỗi lần ba nhịp và xông thẳng. Truyền phép xong, khi cộng đoàn đọc kinh tưởng niệm “Lạy Chúa, chúng con loan truyền…”, người xông hương có thể mang bình hương cất đi, nhưng cũng có thể quỳ tại chỗ cho đến khi bắt đầu đọc Kinh Lạy Cha thì mới đem cất.

Sau khi bẻ bánh, chủ tế đưa Mình Thánh cao lên cho mọi người thấy và mời gọi “Đây Chiên Thiên Chúa…” và mọi người đáp “Lạy Chúa, con chẳng đáng…”, đọc xong kinh này, người giúp lễ có thể rung chuông nhắc nhở cộng đoàn rước lễ.

Đọc xong kinh “Lạy Chúa, con chẳng đáng…”, nếu có cầm đĩa hứng Bánh Thánh, người giúp lễ đến bàn rượu nước cầm đĩa hứng, đợi chủ tế rước lễ và cho mình rước lễ xong thì theo giúp ngài hứng mụn Bánh Thánh. Khi hứng, một tay cầm đĩa để dưới cằm người rước lễ, tay còn lại để trên ngực mình.

Rước lễ xong, người giúp lễ đem tất cả đĩa hứng lên bàn thờ để chủ tế tráng chén. Một người giúp lễ đem nước lên cho ngài tráng chén, và một người khác giúp đem cất các đĩa hứng và các bình thánh trống không về bàn rượu nước. Tráng chén xong, người giúp lễ đem Chén Thánh về đặt trên bàn rượu nước cùng với các bình thánh.

4. Nghi thức kết lễ.

Khi chủ tế tráng chén xong, người giúp lễ về chỗ ngồi của mình giữ thinh lặng thánh hoặc cầu nguyện với cộng đoàn. Khi chủ tế đọc lời nguyện hiệp lễ, những người giúp lễ chắp tay ra đứng tại chỗ mình, hoặc đứng hai bên bàn thờ.

Kết thúc thánh lễ, chủ tế cùng với những người giúp lễ cúi chào bàn thờ rồi trở về phòng thánh. Khi tới phòng thánh, tất cả cùng cúi chào thánh giá, rồi các người giúp lễ cúi đầu chào chủ tế, rồi giúp ngài thay áo lễ và thu dọn bàn thờ.


III. SAU THÁNH LỄ.

1. Cất đồ lễ.

Mặc dù thánh lễ đã kết thúc, nhưng người giúp lễ vẫn phải tôn trọng bầu khí trang nghiêm của nơi thánh. Họ không vội vàng dọn bàn thờ khi cộng đoàn còn đang đọc kinh cầu nguyện. Họ nên đợi cho đến khi kết thúc các việc đạo đức chung này rồi mới ra cung thánh dọn dẹp đồ lễ.

Khi dọn dẹp cung thánh, phải ý thức đây là nơi thánh và cần có thái độ trang nghiêm cung kính trong việc di chuyển và mang cất đồ thánh. Họ phải đi khoan thai tự nhiên, không vừa đi vừa chạy, hoặc bước những bước dài… Họ không vội vàng cẩu thả, tranh thủ thời gian làm một lần cho xong việc bằng cách chồng chất các đồ lễ lên nhau rồi đem cất. Thà chậm một chút không vội vàng, nhưng việc phục vụ của ta sẽ hoàn hảo cho đến cùng khi ta biết tôn trọng các vật dụng thánh và nơi thánh!

2. Thinh lặng cầu nguyện.

Sau khi cử hành thánh lễ, người giúp lễ cần giữ thinh lặng nơi phòng thánh và cung thánh. Sự thinh lặng cần thiết vừa để giữa bầu khí trang nghiêm của nơi thánh, vừa giúp cho mọi người cầu nguyện. Vì vậy, không ồn ào lớn tiếng, không biến phòng thánh thành nơi tranh luận công việc, nhất là khi có những sự cố xảy ra trong thánh lễ. Khi muốn trao đổi việc gì, cần nói nhỏ, vắn gọn và chỉ trao đổi những gì cần thiết để hoàn tất công việc lúc bấy giờ, không trao đổi lớn tiếng, hoặc cãi nhau xem ai đúng ai sai. Mọi cuộc tranh luận sẽ được thực hiện nơi khác, trong những buổi họp nhóm hay đúc kết chung.

Khi hoàn tất công việc được trao phó, người giúp lễ nên ở lại nhà thờ đôi chút để cầu nguyện riêng. Việc cầu nguyện làm cho họ lắng đọng tâm hồn sau khi phục vụ bàn thánh Chúa, cho họ cảm nếm hồng âm được ở gần bên Chúa, giúp họ ý thức mỗi ngày một hơn công việc phục vụ của mình.



TTMV, ngày 10-04-2010
M.NTB

* Tài liệu tham khảo:
1. Lm. Vinh Sơn Nguyễn Thế Thủ, "Huấn luyện Giúp lễ", Đại Chủng viện Thánh Giuse Sàigòn, 2005.
2. Ban Giáo lý Giáo phận Đà Lạt, "Học hỏi và sống Phụng vụ Thánh Thể", 2005.