THIỀN HỌC ĐẠI CƯƠNG
________________________________________
Thích Thông Thiền

Dẫn nhập

Thiền học là một môn học về Thiền Phật giáo bao gồm Thiền quán hạnh và Thiền trực chỉ, bên cạnh đó, có những loại thiền không phải của đạo Phật. Chúng ta cần phải giản trạch pháp thiền nào không phải của Phật dạy và pháp thiền nào của Phật dạy, để có cái nhìn chính xác, để tu và đạt được kết quả tốt đúng với giáo lý mà mình đã tôn thờ.
Nội dung
A. Thiền không phải của đạo Phật
1- Thiền chuyển luân xa
2- Thiền xuất hồn
3- Thiền thai tức
4- Thiền luyện tinh hóa khí, luyện khí hóa thần
5- Thiền Yoga hay Du già
Năm loại thiền kể trên thuộc thiền ngoại đạo, không phải thiền của đạo Phật.
B. Thiền của đạo Phật
DHYANA (Sanskrit), JHANA (Pali), CHANA (Trung Quốc), gọi tắt CHAN = ZEN = TỊNH (CHỈ = ĐỊNH) LỰ (QUÁN = HUỆ), MEDITATION (Anh). Trạng thái định huệ đồng đều, tâm chuyên chú vào một đối tượng nào đó, vắng lặng tư duy.
Thiền của đạo Phật trọng tâm phát huy trí tuệ, phá si mê chấp ngã chấp pháp, để giải thoát sanh tử luân hồi đau khổ. Tạm chia ra: THIỀN QUÁN HẠNH và THIỀN TRỰC CHỈ.
I. THIỀN QUÁN HẠNH:
1.THIỀN QUÁN HẠNH của Hiển giáo:
Bao gồm: Thiền nguyên thủy, Thiền Đại thừa phát triển
1.1. Thiền nguyên thủy: Thiền nguyên thủy được truyền bá ở các nước: Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Campuchia... Thiền nguyên thủy có rất nhiều pháp, ở đây chỉ nêu lên những pháp thường dùng.
1.1.1- Tứ niệm xứ
1.1.2- Minh sát tuệ
1.2. Thiền Phật giáo Đại thừa hay Phật giáo Phát triển: Thiền Phật giáo Đại thừa hay Phật giáo Phát triển được truyền bá ở Trung Hoa. Đại sư Trí Khải dạy tu thiền theo Lục diệu pháp môn gốc từ Phật giáo Nguyên thủy, nhờ ứng dụng khéo thành pháp tu của Đại thừa.
- An ban thiền (Lục diệu pháp môn)
- Ngũ môn thiền
- Niệm Phật thiền
- Thật tướng thiền (Tam quán)
Ngoài ra, các pháp môn:
- Hoa Nghiêm Pháp giới quán của tông Hiền Thủ
- Bát bất Trung đạo của giáo phái Tam Luận.
- Nắm lớp quán Duy thức của giáo phái Pháp Tướng .
- Nhất tâm bất loạn của tông Tịnh Độ. Tất cả khi đến cứu cánh đều được Định Huệ, nếu không phải thiền thì thuộc pháp gì?
2. THIỀN QUÁN HẠNH của Mật tông:
Nếu y theo các bộ Đà-la-ni của Phật mà tu để dần dần đoạn trừ nghiệp chướng phiền não, được đại trí huệ, chứng thành tam thân của Phật, đó là Quán hạnh thuộc Mật tông.
II. THIỀN TRỰC CHỈ = THIỀN TÔNG
1. TRỰC CHỈ bên Hiển giáo:
NGỘ TÂM THÀNH PHẬT THIỀN
1. Siêu Giáo Đốn Ngộ
2. Đạt-Ma và Huệ Khả
3. Tăng Xán đến Hoằng Nhẫn
4. Thầy trò Huệ Năng
SIÊU PHẬT TỔ SƯ THIỀN
1. Hành Tư và Hoài Nhượng
2. Hy Thiên và Đạo Phật
3. Bách Trượng và Đạo Ngộ, Dược Sơn
4. Vân Nham, Long Đàm và Hoàng Bá, Qui Sơn
VIỆT TỔ PHÂN ĐĂNG THIỀN
1. Sự sâu kín của Qui Ngưỡng
2. Sự đẩu triệt của Lâm Tế
3. Sự hồi hỗ của Tào Động
4. Vân Môn và Pháp Nhãn
THIỀN CỦA BỐN THỜI ĐẠI TỐNG - NGUYÊN - MINH - THANH
1. Niệm Tụng Công án
2. Nghi Tham thoại đầu
3. Thiền Tịnh hợp tu
4. Sự hòa hội của Tông và Giáo
5. Không Mặc Quán Chiếu
2. TRỰC CHỈ bên Mật tông:
Trường hợp Quán Thế Âm Bồ-tát. Theo lời tự thuật của Ngài trong kinh Đại Bi thì khi Ngài mới trụ nơi Sơ địa, được đức Thiên Quang Vương Tịnh Trụ Như Lai thương nghĩ đến Ngài, truyền cho chú Đại Bi. Vừa nghe qua chú này liền chứng qua khỏi địa thứ 8. Trong một nháy mắt ngài đã siêu xuất qua 2 vô số kiếp.
C- Kết luận
Như vậy, thiền học là một môn học, một pháp tu thực tế phù hợp với tinh thần khoa học hiện đại. Quy chiếu lại, chỗ chủ đích ban đầu gặp nhau của Thiền Nguyên thủy (Như Lai thiền) và Thiền tông (Tổ sư thiền) là giải thoát sanh già bệnh chết. Kế đến là gặp nhau nơi Giới định huệ, rồi gặp nhau trên lộ trình tu tập: Thiền tông tu bằng cách xoay sáu căn trở về tự tánh, còn quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp của Thiền Nguyên thủy đều là soi lại mình, như thế hai bên gặp nhau ở chỗ "Phản quan tự kỷ".Tâm chúng ta khởi vọng tưởng phiền não, chúng ta khéo quán thì vọng tưởng lặng, hết phiền não, tâm an định. Tu tới đâu có kết quả lợi ích tới đó, rất cụ thể, không xa vời. Đó là những vấn đề chủ yếu của việc tu thiền./.