HỶ ,LẠC là sự an vui ,là một trạng thái vô cùng phức tạp ,vì nó xảy ra nhiều từng lớp từ thấp lên cao ,của những bật thiền cũng đều khác nhau,đồng thời trạng thái này kéo dài hay ngắn ngủi ,giả tạm hay vô thường theo từng hoàng cảnh .
Nó xảy ra biến mất theo từng trạng thái của tâm, cô sẽ giảng giải theo từng bậc như sau
Trẻ con nó chỉ là tâm cảm nhận ,chỉ là tưởng của nó ,khi đói nó khóc và nhận lòng vị tha của người mẹ ,nó chưa có cảm thọ biết,nó khát nó cũng khóc ,nghĩa là sự biến chuyển nó nhận thấy khác thì nó khóc, để mong được lòng vị tha mà thôi ,sự cảm thọ của một đứa trẻ thật đơn giảng vậy .
Mổi khi được cha mẹ tung hay giởn thì nó cảm nhận sự vui ,cái vui này nó thấy sự an lạc và bình an từ lòng vị tha của người thân đã truyền lại ,khi vắng đi người thân nó thấy sợ , thấy ko được bảo vệ không được an toàn ,nó hoảng lên phản xạ bật tiếng khóc ,khóc có làm cho nó an toàn ko?một đứa trẻ nó đâu biết an toàn hay ko an toàn , mà nó chỉ thấy trống vắng người thân ,nó sợ và có cảm nhận sự cảnh lạ đến với nó ,nhưng nếu nó lại thấy một người nào khác cũng lại đem đến cho nó một niềm an lạc như cha mẹ nó ,thì nó lại tiếp tục nhận sự vị tha của người lạ đó đem đến ,nên cho thấy vui hỷ ,lạc của một đứa trẻ phải tác động từ ngoại cảnh ,từ người thân mới nhận được được cái hỷ lạc ,
Cái hỷ lạc này có bền ko?hoàn toàn nó chỉ tạm trổi lên khi được tác động mà thôi ,giả sử mình đem đồ chơi lạ đến nó vui ko? đều này là có,nhiều khi đồ chơi vui lạ mắt nó sẽ chơi mà tạm quên người thân nó cũng tập trung vào những muôn màu muôn sắc từ đồ chơi đó ,hoàn toàn chưa thọ lảnh sâu sắc nó cũng có thọ cảm ấm lạnh ,no đói ,buồn , vui nhưng chưa đủ trí để phân biệt của một đứa trẻ .
Mọi thứ mà đứa trẻ cảm nhận là sự yêu thương đùm bọc ,chu cấp mọi thứ khi nó cần ,bản thân nó ko có chủ động ,ko phân biệt ,ko thể đòi hỏi gì ngoài sự vị tha của người thương yêu nó ,nó vui ,vì được đùm bọc ,đầu óc đứa trẻ thật đơn giản , biết đủ là đủ ,chứ chưa biết sự nếm trãi cả ,chỉ biết cái vui ngay bên cạnh đem đến và chu cấp an toàn cho bản thân mà thôi .
Gỉa sử một đứa trẻ khi sanh ra bị bỏ rơi ,ko ai vui với nó,không giởn với nó ,không ai dìu nó thì liệu nó biết cái nào vui ko?nó có biết đó là buồn ko?ta thử đặt mình vào những đứa trẻ bị bỏ vào trong vắng lặng ,ta thấy ko biết gì hết ,mình chỉ biết ăn ,vì ăn là cái tự nhiên sự sống của mình ,mình chỉ biết tắm rửa lẳng lặng với cái biết mà mình thường làm mà thôi .
Vậy vui ,buồn hỷ,lạc từ đâu ? xuất hiện đó là do đứa bé tiếp súc với xung quanh mới tạo ra cảnh vui buồn ,mà từ bên ngoài đưa vào cho nó cảm giác như vậy .

Còn vui hỷ lạc của người phàm ,là cái vui hiếu thắng,khi đứa trẻ đã lớn hơn biết phân biệt lẻ hơn thiệt ,biết so sánh ,biết mọi thứ quý hay không quý và tự tâm sanh khởi tham lam ,ích kỷ ,hiếu thắng hể được tự sanh tâm hoan hỷ vui lạc .
Tâm người phàm thường chìm đắm theo một sở thích cá nhân,thích làm những gì miễn có lợi ích ,đem đến cho mình những lợi lạc mà bất kể chấp xung quanh ,sự tranh dành hơn thua từng lời nói , từng cử chỉ và thanh tâm hiếu thắng vui vẻ hỷ lạc ,không cần nguồn gốc ,vui ,buồn của đối phương .
Miễn là mình thắng ,miễn là ta đã làm đúng không ai bằng ,nhưng giả sử mình thua thì sao?sự đau khổ lại là mình ,vậy mọi thứ trong thế gian có như sở nguyện ko?tất cả đều ko như sở nguyện đâu ,nó chỉ tạm mà thôi ,như cái bánh trên tay ăn rồi là hết ,vậy tâm hỷ của phàm từ đâu sanh đó là từ được mà có ,buồn của phàm từ đâu sanh ?đó là từ mất ,thiệt mà có ,nó đâu từ đâu mà sanh mà do tâm phàm tự đưa vào mà có ,cái tâm mình thường vắng lặng nào đâu có ,mà tự ta đưa vào có những sự vui buồn sanh khởi vạn pháp thế gian .
Sanh khởi sự phiền não mới sanh vạn pháp để tiêu trừ ,pháp từ tâm ta khởi cũng từ tâm ta diệt vậy ta xem quan sát sanh khởi trên các bật thiền hỷ lạc từ đâu ?
Vậy hỷ lạc ,mà chúng sanh an trú đó nó cũng vô thường ,biến đổi ,nó không bền bỉ kéo dài ,lúc vui lúc buồn luôn tùy theo từng đợt sóng của cảnh đời mà tự mình lãnh thọ,nó sanh bởi thỏa lòng mong cầu,mình duy trì nó ,coi đó là của mình ,đến lúc nó biến mất vậy là sự buồn lại tái hiện ,lòng nuối tiếc triền miên.
Người thiền khi đạt sơ quả cũng có hỷ ,lạc ,hiện nó xuất từ đâu?
Khi mọi hỗn độn của cảnh trần người thiền lấy ấn tướng để thiền thay cho cảnh trần đó ,thay vì lấy cảnh trần ,đây lấy cảnh ấn tướng do tâm tác ý để làm bàn đạp ,để trụ tâm khi tâm không chạy theo cảnh trần, thì cái tâm không đảo điên nữa ,và tâm đứng lại hưỡng thụ cái vắng lặng thanh tịnh ,an trú ngay cái sơ quả đã nhận được hỷ lạc do tự tâm tác tạo .
Hỷ lạc của sơ quả vẫn còn cái thô là nó cũng còn lệ thuộc vào cái tâm tác ý ,còn lệ thuộc vào từng hoàng cảnh mà bộc phát ,vì từ phàm chuyển thánh chưa đủ lực để tự phát cái tâm tự hỷ lạc .
Khi tự mình làm chủ mọi biến chuyển của ấn tướng ,tác ý =tầm tướng ,duy trì nó= trì tướng,lấy đó làm niềm vui=trú,khi đã nhìn quan sát nó thấy những điểm hở ta buông xã tướng để đổi đề mục ,và dần đến định ,từ tịnh mà chuyển đến định ta luôn khởi tâm hỷ lạc ,và nó sẽ được duy trì càng lúc càng rộng và kéo dài hơn mà ko cần khởi nửa ,đến khi tâm đạt đến xã lúc này hỷ lạc luôn tự động triền miên đây mới gọi là hưởng niết bàn tại trần gian

Cái hỷ lạc của sơ quả,do tác ý nên ko bền dễ bị mất nếu bị quấy nhiễu ,hoặc kích động ,khi sự duy trì thanh tịnh vững ,thân tâm được cố định đây là đắt sơ quả ,người đã đắc sơ quả sự hỷ lạc vẫn còn vi tế ,chưa hẳn đã tự bộc phát ,mà luôn biến chuyển từng đợt bởi tâm khởi an lạc của thiền.
Và nó luôn lộ rõ, người ở sơ quả luôn nghỉ mình đã đạt ,lấy sự vắng lặng thanh tịnh để làm vui,khi đắc rồi người tu định là nhãy vào động ,trong động có định trong định có động nhưng thân tâm người đạt ở chữ định không hề lay,sự hỷ lạc trổi thường và càng lúc càng rộn toàn thân, nhưng ngầm hơn ,sâu lắng hơn dù khi không cần niệm phật vẫn lắng đọng không khởi vọng ,và duy trì định đến mức vào đại định,cái định cuối cùng là siêu vi tế ,thật nhanh chóng xã mà đôi khi cái định như ko còn thấy .
Đó là đắc định còn xã mà thôi , xã vẫn còn biết tâm xã thì vẫn còn vướn mắc định xã này ,vẫn còn lệ thuộc ở thiền ,khi đã đạt xã không thấy xã thành thiền siêu vi tế không còn thấy thiền ở trong thiền ,không còn thấy tịnh trong tịnh ,không thấy mình trong định ,trong xã ,là không phụ thuộc mọi cảnh trụ thiền nữa ,đôi khi chỉ lướt như ánh chớp ,mọi sự nhanh chóng vượt ,gọi là đắc tâm thật an trụ hỷ lạc.
VÀ CUỐI CÙNG LÀ VÔ NGÃ TA KHÔNG CÒN THẤY TA Ở TRONG TỪNG CẢNH THIỀN CỦA THẾ GIAN ,
Tâm chúng sanh,như một đứa trẻ chưa biết gì thì điểm tựa chính lòng tín ngưỡng ,đấng thiêng nào ai xa lạ chính là cha,mẹ,phật,trời ,chúa,v...v...phật như và các đấng thiêng liêng như một đốm sáng trong vũ trụ kia ,ta dùng cái tâm này để hướng đến điểm sáng để đi .
Con đường phật đến bằng mọi phương tiện ,ta đi đến điểm sáng đó cũng bằng mọi phương tiện,và khi ta đã đến phương tiện thông thường ta phải buông ,và đi bằng chính bản thân ta ,đi đến theo con đường mà phật đã đi ,và chính ta đây cũng là điểm sáng của vũ trụ mênh mông vô tận .
Và đi bằng đôi chân vững chắc ,bằng trí tuệ ,không lệ thuộc vào những thông thường mà vẫn đứng vững đạo pháp trong thế gian này đó là tâm ,là đắc mà muôn người mong mỏi
Nói được phải làm được, y như vậy hành như vậy ko sai chạy