"Sanh" ra mang lấy chiếc thân phàm,
Lăn lóc bể trần,dục ái tham,
Thân ấy là đời nhiều hệ lụy,
Vô minh quả nghiệp trả không kham.

"Lão": vốn từ đâu đến bản thân ?
Chào đời tươi trẻ tợ Thiên Thần,
Ðời lên từng tuổi thân mòn mỏi;
Hết hạn xác hư trả lại trần.

"Bịnh": đến vày vò khổ tấm thân,
Người không tu tỉnh loạn tinh thần,
Cơ nguy đáo hạn, sống rồi chết;
Quí tiện hèn sang xuống mộ phần.

" Tử ": là đoạn kết kiếp trần gian,
Vạn ức sanh linh diễn một màn,
Sống chết, người đời cam chịu vậy;
Mấy ai thay đổi kiếp lầm than ?.

A.- Phép Công phu theo Ðạo Nho:

Nho gia rất quí trọng bản thân, nên nêu lên công án:"Tu, Tề,Trị, Bình", nghĩa là: tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.

Nhà Nho bắt đầu tu sửa từ cá thể đến tập thể, từ tập thể đến cộng đồng đến đại đồng thiên hạ.

Trong việc tu thân, nhà Nho phân ra hai trình độ: Hình Nhi Hạ và Hình Nhi Thượng.

1.- Hình Nhi Hạ: Ở trình độ nầy, nhà Nho chú trọng đến ngoại cảnh, cho nên họ hiểu rằng:

" Tu Thân ": là rèn luyện con người, chú trọng đến thân danh, học hành cho đổ đạt để chen vai thích cánh với người đời nêu cao sĩ khí như một Nho sĩ nào đó đã tuyên bố:

Mang thân ra đứng trong trời đất,
Phải có danh gì với núi sông.

"Tề gia": là áp dụng đạo Thánh Hiền trong phạm vi gia đạo,phụ từ tử hiếu, phu phụ tương kính, huynh đệ tương thân. Dùng lễ giáo để giữ vững trật tự kỷ cương, tình thương đoàn kết trong tiểu gia đình và đại gia đình.

"Trị quốc": Từ việc nhà ra đến việc nước, đạo Nho dạy con người hiếu trung trọn đạo. Nhờ lễ giáo mà ổn định gia cang, nhờ đạo đức mà giúp nước, nhờ sĩ khí mà tế dân, nhờ nho phong mà trị quốc; đó là những ưu điểm nhập thế của Nho gia.

"Bình thiên hạ": Nhờ học đạo Thánh Hiền,mà con người biết lấy tu thân làm gốc. Cương lãnh đạo Nho khép con người vào khuôn "Nhơn Ðạo". Làm người phải biết phép hoàn chỉnh cái đạo "Làm người" bằng công phu tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.

Không phải ai ai cũng là "Thiên Tử" .Duy chỉ có người đắc Thiên Mệnh mới được làm Thiên Tử,nghĩa là người thay Trời đứng trên muôn dân mà cai trị dân để bình thiên hạ.

Quan niệm xưa cho rằng bực Thiên Tử tiêu biểu cho đạo làm người mới đủ tài đức làm theo "Ý Trời" mà tạo cảnh phong điều võ thuận, quốc thới dân an cho thiên hạ thái bình, nhơn dân cộng lạc.

Nói tóm lại,công phu tu thân thực hành Thế Ðạo của nhà Nho gồm trong bốn chữ "Tu, Tề, Trị, Bình" xét ra rất là thực tế và hợp với lý tự nhiên.

Nhà Nho ở trình độ Hình Nhi Hạ thì hành trì theo công án "Trung Thứ" kỷ sở bát dục vật thi ư nhơn.

2.- Hình Nhi Thượng: Thăng lên trình độ cao hơn, nhà Nho thực hành công án "Nhứt Dĩ Quán Chi" và với trình độ đó thì bốn chữ "Tu, Tề, Trị, Bình" được hiểu và áp dụng một cách khác:

" Tu Thân ":Khởi đầu việc tu, hành giả chỉ thấy mình có một thân cá thể,nên chăm chú sửa mình. Sửa mình là tu tâm dưỡng tánh làm cho bản thân mình được ổn định về tinh thần và bình an về thể chất, nhưng đặt nặng vấn đề tồn dưỡng đức tánh hiền nho.

" Tề Gia ": Qua một thời gian công phu tu luyện, rèn tâm sửa tánh, hành giả nhìn lại bản thân mới thấy đây không phải là một cá thể, mà là một tập thể gia đình nơi đó có:

Một chồng làm chủ gia đình,
Linh hồn chơn chánh trọn tình tề gia.
Chơn thần nội tướng trong nhà,
Vía khôn hồn sáng, hiệp hòa âm dương.
Lục căn tuân giữ cang thường,
Lục trần hỗ trợ thiên lương rỡ ràng.
Thất tình lục dục mở mang,
Tề gia đắc lực, Thiên đàng là đây!

Các bậc Hiền Nho,khi đã công phu tu thân đắc lực, tề gia kết quả mới tiến hóa tâm linh mà phát minh thêm rằng bản thân là một quốc gia, nơi đó có quân thần, tướng sĩ và nhơn dân hiệp lại thành một cộng đồng giang sơn và tất cả chung sống trong mối đạo trị quốc, trên dưới rất phân minh:

Quốc gia vốn tại thân nầy,
Non sông đất nước, an bày quốc dân.
Vua minh quân, quan trung thần,
Dưới trên vẹn đạo, nhơn dân thái bình.
Rỡ ràng đạo lý duy sinh.....

Tu hành đến trình độ nầy, bậc Thánh Nho mới đắc "Thế Ðạo" ,biết trọn thương mình, biết thương nhơn loại, mới đem triết lý đạo Nho ra độ đời.
Khởi đầu công phu tu luyện, nhà Nho chú trọng việc tu thân tích cực. Khi đạt được kết quả tu thân, nhà Nho nhận ra sứ mạng tề gia, trị quốc nơi bản thân. Ðến lúc tâm linh tỏ sáng mới giác ngộ chơn lý và nhận thấy Nhơn Thân chẳng những là một đơn vị cá thể, một gia đình, một quốc gia, mà còn là một "Tiểu Thiên Ðịa" thật là vi diệu vô cùng. Từ lúc trực ngộ bản thân là Tiểu Thiên Ðịa,Tiểu Càn Khôn hay là Tiểu Vũ Trụ, hành giả mới chứng đắc "Thiên Ðạo" và có giác năng phi thường "Bình Thiên Hạ" nơi mình và góp phần cùng Tạo Hóa trong cơ giáo hóa quần sanh.

Ðó là trường hợp của Ðức Khổng Phu Tử, xuất thân châu du liệt quốc, đem Ðạo vào Ðời và khuyên dạy chúng sanh. Cái biểu tượng của bậc Thánh Nho từ Thế Ðạo qua Thiên Ðạo muôn đời còn ca tụng:
Ðạo Nho của Ðức Khổng Thánh đã dạy:

Trước tu thân đắp nền Nhơn Ðạo,
Biết tề gia thông thạo đạo nhà,
Rồi ra lãnh đạo quốc gia;
Nước nhà an trị, âu ca thái bình.
Ðạo tu thân nơi mình vẹn vẻ,
Ðạo tu thân diệu kế hiền nho,
Trị quốc sách Thánh trăm pho,
Ðạo bình thiên hạ nung lò Hóa Công.
Tiểu Linh Quang mở lòng lập đức,
Công án Nho: "Quán Nhứt Chấp Trung"
Thiên Nhơn diệu hiệp một lòng;
Lập đời Thánh Dức,kỳ công muôn đời.