Chiêu thứ sáu: Gây hốt hoảng. Khi một cảm giác, một biến cố, một kinh nghiệm có vẻ không bình thường hoặc lạ lẫm xảy ra với ta, Tên Lừa Đảo lập tức tìm cách gây hoang mang, khó chịu, sợ hãi, bất an. Tâm trạng của ta giống như con thuyền bồng bềnh trên dòng sông. Tên Lừa Đảo rất khoái chơi trò khuấy nước để làm con thuyền chòng chành. Hắn thích nhìn thấy người trên thuyền cuống lên, chạy tới chạy lui tìm cách khống chế sự bấp bênh. Hẳn chúng ta còn nhớ câu chuyện về tâm trạng hoảng loạn của các môn đệ Thầy Giêsu khi đối diện với sóng gió (Mc 4: 35-40). Càng hoảng loạn con thuyền càng chông chênh và họ càng mất định hướng. Điều đáng tiếc nhất là họ quên mất tầm vóc của Thầy Giêsu, Đấng đang hiện diện ngay bên cạnh họ. Họ mất niềm tin vào bản thân và mất niềm tin vào Đấng Làm Chủ đang nằm ngủ ngon lành. Xin được gợi ý một phương thức hóa giải chiêu này: Bình tĩnh! Vì Thầy luôn có đó. Sẽ ổn thôi.

Chiêu thứ bảy: áp dụng “kỹ thuật” võ Aikido. Nguyên tắc chính của môn võ Aikido là lợi dụng sức mạnh của đối phương để quật ngã đối phương. Tên Lừa Đảo xem ra cũng khá về kung-fu vì hắn vẫn tìm mọi cách biến điểm mạnh của ta thành điểm yếu để hạ gục ta. Nói theo dân gian thì là “mượn gió bẻ măng.” Ta có thể lấy một số ví dụ thực tế như sau. Ví dụ thứ nhất: Nếu thế mạnh của tôi là óc tổ chức, thích làm việc rõ ràng ngăn nắp, thì mặt trái của tôi sẽ là óc cầu toàn, luôn muốn mọi sự phải diễn ra đúng kế hoạch một cách hoàn hảo. Ta thừa biết rằng cuộc đời này không bao giờ hoàn hảo, nếu không muốn nói rằng khá nhiều thay đổi. Ở đây, Tên Lừa Đảo sẽ tìm cách để khuấy động mặt trái này làm cho tôi mất bình an, bất mãn, bực tức, tự trách, ân hận, chán nản, mất tự tin, tiếc nuối, đổ thừa, đòi hỏi quá cao,… khi sự việc không xảy ra như tôi dự tính. Ví dụ thứ hai: Nếu thế mạnh của tôi là sống có tình cảm, tình nghĩa thì mặt trái của tôi có thể là dễ xúc động mạnh và nhất là dễ luẩn quẩn trong cảm xúc tiêu cực. Một người khi bị tấn công về phương diện cảm xúc sẽ dễ hao tốn năng lượng, mất sức đề kháng. Lúc ấy sẽ dễ rơi vào tình trạng mất quân bình dẫn đến cố chấp, tủi thân, giận dỗi, uất ức, bất cần, thất vọng, muốn buông xuôi bỏ cuộc. Người ấy có khuynh hướng quên đi vai trò của lí trí trong việc giúp đánh giá tình hình một cách thực tế khách quan và lâu dài. Nói cách khác, tầm nhìn của người đang ở trong tình trạng quá xúc động là khá ngắn. Ví dụ thứ ba: Bố của Việt chia sẻ kinh nghiệm của những năm đi ‘giúp kẻ liệt’ (nghĩa là đến thăm người đau bệnh, thường là giai đoạn cuối đời và không tự mình làm được các việc cơ bản, để động viên tinh thần họ, cầu nguyện chung với họ, đọc sách thiêng liêng cho họ nghe,…). Bố nói có những lúc ma quỷ rất ranh mãnh, cám dỗ ‘kẻ liệt’ phản ứng nóng giận, thậm chí chửi bới, làm cho người đến giúp bực tức không muốn tiếp tục nữa. Lúc ấy, cần phải “dùng nhu chế cương”. Nếu mình cứng lên thì có thể sẽ trúng tà kế và thất bại. Lúc ấy phải tỉnh táo và khôn ngoan đủ bằng cách trở nên thật “mềm”, dẹp bỏ tự ái để tiếp tục yêu thương thì mới hoàn thành được sứ mạng.

Cách đối xử của Satan ở đây rõ ràng là khác hẳn với cách của Chúa, Đấng luôn tìm cách biến đổi điểm yếu, ngay cả tội lỗi, của ta thành điểm mạnh mang lại lợi ích cho ta. Vậy xin gợi ý một cách hóa giải chiêu này của Satan như sau: bám vào Chúa và đặt trọn tất cả những gì mình đang mang, kể cả những khiếm khuyết tội lỗi, vào trong tình yêu vô điều kiện của Chúa. Xin Chúa giúp ta nhớ rằng Chúa, luôn đón nhận ta như ta là, và xin Người giúp ta bắt chước Người mà biết cách đối xử nhân đạo với bản thân.

Chiêu thứ tám: lợi dụng “cơ chế tự vệ” bên trong để tấn công mình và người khác. Chúng ta đều biết rằng ai cũng có một “bản năng sinh tồn” để giúp họ phản ứng trước những hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống mà tồn tại. Xét trên phương diện tinh thần, tâm lý và tâm linh, “bản năng sinh tồn” này được chuyển thành dạng “cơ chế tự vệ”. Một biểu hiện của “cơ chế tự vệ” này là khuynh hướng phóng chiếu lên người khác những điều mà ta cảm thấy bất ổn bên trong. Khi ta phóng chiếu là ta đang muốn tạo cảm giác an toàn trong lòng mình bằng cách “tấn công” lên người khác. Tại sao? Vì “tấn công” người khác tạo cho ta cảm giác đang “có sức mạnh” và đang “làm chủ tình thế”. Tên Lừa Đảo lợi dụng những điều này một cách triệt để.

Bây giờ, ta lấy thử một ví dụ cụ thể của việc “tự vệ” bằng cách “phóng chiếu” nhé. Mời bạn cùng phân tích về “óc xét đoán”. Khác với việc phán đoán các dữ liệu mang tính khoa học để xây dựng, xét đoán ở đây mang tính tiêu cực và phá hủy. Vì thế, nó có màu sắc lên án, phê phán, chỉ trích vội vã. Nói cách khác, ta tấn công người khác bằng ý nghĩ và lời nói. Vấn đề đáng nói ở đây là: khi ta tấn công tha nhân thì thực ra ta đang tự làm tổn thương mình. Để ý một chút, ta sẽ nhận ra rằng lúc lên án một người anh em cũng là lúc tinh thần ta bắt đầu bớt đi sự ổn định. Xét đoán dẫn đến bất an. Xét đoán là cám dỗ một dạng gây hại cho cả đôi bên một cách phổ biến và dễ làm. Ngược lại, khi ta đón nhận người anh em mình với lòng bao dung, tha thứ, cảm thông, yêu thương thì ta lại cảm thấy bình an hơn, tự do hơn, thoải mái hơn và thanh cao hơn.

Như đã nói, xét đoán tạo ra cảm giác mạnh mẽ và an toàn, nhưng đó chỉ là giả tạo và đầy nguy hiểm. Thêm nữa, xét đoán thường mang tính chủ quan một chiều đưa ta đến nhiều nguy cơ sai lầm. Chẳng lạ gì khi xét đoán thường gắn liền với các lý luận tự phụ như: tôi mới là người hiểu rõ vấn đề, tôi tốt hơn người khác,… Nhưng nếu xét kỹ trên thực tế, không biết được bao nhiêu lần ta thật sự hiểu đúng vấn đề của người khác? Những gì ta cho là mình hiểu nhiều có khi lại khá giới hạn và khập khiễng. Có lẽ không ít lần ta đã “hiểu oan” cho anh chị em.

Không phải ngẫu nhiên mà chúng ta chọn khía cạnh “xét đoán” để phân tích với nhau. Ta chọn nó vì đây là vấn đề nghiêm túc trong cuộc sống. Chính Chúa Giêsu dạy: “Anh em đừng xét đoán, để khỏi bị Thiên Chúa xét đoán, vì anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị Thiên Chúa xét đoán như vậy; và anh em đong bằng đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong cho anh em đấu ấy. Sao anh thấy cái rác trong con mắt của người anh em, mà cái xà trong con mắt của mình thì lại không để ý tới?” (Mt 7:1-3, Lc 6:37) Thánh Phaolô khuyên “đừng vội xét xử điều gì trước kỳ hạn, trước ngày Chúa đến. Chính Người sẽ đưa ra ánh sáng những gì ẩn khuất trong bóng tối, và phơi bày những ý định trong thâm tâm con người.” (1Cor 4:5) Tắt một lời, quyền xét đoán thâm tâm người khác thuộc về Thiên Chúa, Đấng “thấu suốt mọi bí ẩn” (Mt 6, 1Sam 16:7) Khi ta bị cám dỗ “xét đoán” người khác là ta đang bị cám dỗ có tham vọng thay thế vị trí của Thiên Chúa. Nói mạnh hơn, nó là một dạng của kiêu ngạo và chống lại vai trò tối thượng của Thiên Chúa. Tên Lừa Đảo cũng muốn ta dính vào tội lỗi mà chính hắn đã phạm ngày xưa.

Chiêu thứ chín: “điệu hổ ly sơn”. Satan cũng xem ra cũng cũng thuộc ca dao của ông bà mình:

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Ông bà mình khuyên phải đoàn kết, sống gắn bó với tha nhân thì mới có sức mạnh. Tên Lừa Đảo cũng áp dụng nhưng theo hướng ngược lại: tách cá nhân ra khỏi cộng đoàn để dễ tấn công. Hắn sẽ cố gắng tạo cho ta những lý lẽ sau đây: đây là vấn đề của riêng tôi, chẳng ai có thể chia sẻ với tôi được, tôi không nên làm phiền người khác, một mình tôi mới giải quyết được…. Chừng nào tay ta không nắm lấy anh em, chừng ấy ta dễ bị khuynh đảo. Gia đình, bạn bè, cộng đoàn tích cực,… là những nơi tiếp thêm sức mạnh để ta đứng vững trong cuộc hành trình. Vậy cách hóa giải chiêu này của Satan là: tìm “đồng minh”. Ta luôn có “đồng minh”!

Vì “đồng minh” thường làm giảm thế lực của hắn nên hắn cũng tìm cách phân tán “đồng minh” của ta bằng nhiều cách khác nhau. Nếu ta có đồng minh thì hắn cũng có bè phái (Lc 11:26; Kh 13:1ff). Cuộc chiến bởi thế mà thêm nhiều thú vị gay cấn. Ở đây, ta cần tỉnh táo lưu ý đến những cách mà hắn muốn chia rẽ ta với những đồng minh tốt. Hãy cảnh giác để khỏi trúng kế độc.

Chiêu thứ mười: đánh vào cảm giác để gây hoang mang đức tin. Còn sống trên trần gian, con người còn gắn bó với cảm giác hoặc cảm xúc vì là xương là thịt. Việc cảm giác chi phối lên tâm trí và hành xử của con người là điều hiển nhiên. Đặc biệt, trong thế giới hiện đại hôm nay, con người bị cuốn vào vòng xoáy của cảm giác. Việc hành xử dựa trên cảm giác là rất phổ biến, nhiều khi lệ thuộc vào cảm giác ở mức độ quá mức cần thiết. Chúng ta thử nhìn nhanh qua một vài phương diện sau để thấy vấn đề rõ hơn. Về phương diện vật chất, người thời đại tìm đủ các cách để đạt được sự thỏa mãn và khoái cảm cho cơ thể. Về phương diện tương quan, ngày nay người ta chia tay với nhau khá dễ dàng khi “cảm thấy không thích” nữa. Chán là bỏ. Bực là cắt. Dường như chẳng còn nhiều kiên nhẫn để đối thoại, càng bớt lắng nghe để hàn gắn,….

Tên Lừa Đảo đương nhiên không bỏ qua khía cạnh tâm linh. Như chúng ta biết, đức tin là một chiều kích đặc biệt vượt trên và vượt xa vấn đề cảm giác rất nhiều. Tin gắn với yêu (tin-yêu) và cả hai về bản chất đều là những lựa chọn quyết liệt chứ không chỉ đơn thuần là cảm giác hay cảm xúc. Đức tin và tình yêu đích thực không hời hợt, dễ dãi như nhiều người thường quan niệm “thấy thì tin”. Không, đức tin và tình yêu trưởng thành mang kiểu mẫu của chính Thầy Giêsu: “Phúc cho ai không thấy mà vẫn tin.” (Ga 20:29) Nếu tin-yêu chỉ là cảm xúc vui vẻ thì liệu rằng Giêsu trên thập giá đau đớn tủi nhục ấy có còn yêu nổi những kẻ đang giết mình không? Nếu tin-yêu chỉ là hứng khởi nồng nàn thì nhiều cha mẹ liệu có thể vượt qua bao nhiêu gian nan thách đố trong cuộc sống gia đình mà trung tín đến hôm nay không? Chắc chắn là không! Tắt một lời, đức tin không hạn hẹp và thất thường như cảm giác/xúc. Thậm chí, đi sâu hơn một chút vào đức tin, ta có thể nói rằng: đức tin trưởng thành không cần đến cảm xúc. Một ví dụ cụ thể là Mẹ Maria đứng dưới chân thập giá chứng kiến cảnh con yêu dấu đang chết đau đớn tủi nhục. Lúc ấy là lúc chết lặng vô cảm giác và cũng là lúc đức tin mạnh mẽ nhất. Nói đến đây, có lẽ ta cũng nên nghiệm lại một chút xem có khi nào bị cám dỗ đánh giá đức tin của mình dựa trên cảm giác chưa. Có khi nào ta nghi ngờ, chán nản, thất vọng về niềm tin của mình vì lý do “chẳng cảm thấy gì” không? Nếu có, ta nên cẩn thận để khỏi tự gây đau khổ. Không cảm thấy nồng nàn mà vẫn tin, vẫn yêu là một chuyện hoàn toàn bình thường, thậm chí cần thiết và tốt lành. Nhiều vị thánh lớn trong Hội Thánh cũng trải qua nhiều năm “không cảm thấy gì” nhưng vẫn tin, vẫn yêu đấy thôi.