Hà Nội - 3


Băn khoăn của những người nông dân Hà Tây trước khi trở thành người Hà Nội

NGUYỄN QUANG THIỀU

Tôi còn nhớ mãi trên chuyến tàu từ Hà Nội đi Sài Gòn gần 30 mươi năm trước, một người bạn chúng tôi người Hà Nội nói thẳng vào mặt đám thanh niên nhà quê chúng tôi như một lời nguyền “Chúng mày đừng bao giờ mơ lấy được con gái Hà Nội” Nhưng bây giờ thì lời nguyền kia đã được giải. Tất cả các cô gái thôn quê Hà Tây chúng tôi đều đã trở thành gái Hà Nội. Kể cả những người không biết chữ.

Tôi là người gốc Hà Tây nhưng làm việc ở Hà Nội. Tôi trú ngụ ở thị xã Hà Đông. Ngày ngày chạy xe máy ra Hà Nội làm việc, tối lại chạy về. 16 năm nay, tôi không biết hộ khẩu mình ở đâu. Đứng về mặt quản lý hành chính, Hà Đông chỉ là nơi tạm trú của tôi. Còn Hà nội chỉ là nơi tôi ở tạm tám tiếng ban ngày. Bởi thế, 16 năm nay, tôi chẳng được đi bầu cử. Vì thấy không có gì hệ trọng với cuộc đời mình và cũng chẳng ảnh hưởng gì đến xã hội trong cái việc bầu bán ấy, cho nên tôi cũng chẳng có ý tìm xem hộ khẩu mình ở đâu. Nhưng bây giờ, chỉ còn ít ngày nữa thì chạy đâu tôi cũng vẫn là người Hà Nội.

Bây giờ, những người Hà Tây đang sống trong một tâm trạng lạ lùng trước khi họ phải điền vào mọi văn bản liên quan đến lý lịch của họ : quê quán. Thay vì tỉnh Hà Tây thì họ sẽ viết Hà Nội. Tôi còn nhớ mãi trên chuyến tàu từ Hà Nội đi Sài Gòn gần 30 mươi năm trước, một người bạn chúng tôi người Hà Nội nói thẳng vào mặt đám thanh niên nhà quê chúng tôi như một lời nguyền “Chúng mày đừng bao giờ mơ lấy được con gái Hà Nội” Nhưng bây giờ thì lời nguyền kia đã được giải. Tất cả các cô gái thôn quê Hà Tây chúng tôi đều đã trở thành gái Hà Nội. Kể cả những người không biết chữ.

Tuần nào tôi cũng về quê và trò chuyện với những người nông dân quê tôi về chuyện hà Tây đang tiến gần đến ngày trở thành Hà Nội. Vì nghĩ tôi làm việc ở Hà Nội biết nhiều chuyện, cho nên họ hỏi tôi rất nhiều điều. Tất cả những gì họ hỏi tôi đều là những băn khoăn của họ. Không ai nói cho họ biết họ sẽ như thế nào ? làng họ sẽ như thế nào ? trâu bò lợn gà hay phân gio của họ sẽ như thế nào khi tất cả thuộc về thủ đô ?

Điều băn khoăn thứ nhất : Họ lo lắng về việc sẽ phải thay đổi tất cả giấy tờ khi Hà Tây không còn nữa. Giấy khai sinh, chứng minh thư, sổ đỏ, sổ tiết kiệm, sổ vay nợ ngân hàng…Nếu tất cả mọi người cùng đi làm thủ tục để thay đổi giấy tờ thì không biết họ sẽ mất thời gian như thế nào ? Có người còn lo lắng về việc thay đổi tên quê quán trên bia mộ cho những người đã chết. Những người đã chết mai táng ở làng thì hầu như không ai ghi quê quán. Nhưng những người gốc Hà Tây sống ở những nơi khác khi chết bia mộ thường ghi quê quán Hà Tây thì sẽ phải đục khắc lại bia mộ (?). Với người sống thì thay đổi thế này thế nọ đã quá quen rồi. Với người chết thì thân nhân họ chẳng muốn làm chuyện gì động đến mồ yên mả đẹp của họ cả. Thế là, người đang sống phải lo nhiều thứ. Lo cho thân mình và lo cho cả người đã khuất. Cái phiền nhiễu của thủ tục hành chính ở nước ta đã làm cho người dân sợ xanh mặt. Cho nên bây giờ chỉ nghe nói chuyện phải thay đổi mọi giấy tờ đã làm họ mất ăn mất ngủ.

Điều băn khoăn thứ hai : Được trở thành người Hà Nội nghe thì thật sướng nhưng nhiều người cứ thấy thèn thẹn thế nào ấy. Vì lâu nay, trong cách nhìn của những người thôn quê thì những người Hà Nội là những người hiểu biết, không nói tục, ăn mặc lịch sự, không khạc nhổ lung tung như người nhà quê khi làm ruộng, da dẻ trắng hồng, lịch thiệp…Bây giờ, đứng giữa những người Hà Nội mà những người thôn quê lại xưng là người Hà Nội thì ngượng đến thế nào mà có khi còn xúc phạm những người Hà Nội nữa. Họ nghĩ thế cũng phải. Vì bao đời nay, họ lúc nào cũng chân lấm tay bùn, cũng nheo nhóc, cũng vụng về…Họ không biết khi trở thành người Hà Nội thì họ sẽ phải thay đổi thế nào cho phù hợp. Nhiều người tâm sự : thôi thì cứ ghi trong lý lịch quê quán Hà Nội nhưng nếu có việc phải ra Hà Nội thật thì ai hỏi quê ở đâu cứ nói ở Thái Bình, Nam Định hay Lào Cai, Yên Bái gì đó cho đỡ ngượng. Bởi ngày ngày, họ vẫn đi chân đất, bón phân, chăn bò, nuôi lợn, chăn vịt…thì họ làm sao thay đổi thành người Hà Nội được. Họ cũng chưa hiểu bằng cách nào những người quản lý đô thị có thể biến họ từ một người nông dân gần như khổ nhất thế gian này thành những thị dân của một trong vài thủ đô có diện tích lớn nhất thế giới ?

Điều băn khoăn thứ ba : Họ hỏi tôi có phải sau khi trở thành Hà Nội thì mỗi làng sẽ được một tỷ để xây dựng làng xóm không. Tôi không được nghe chủ trương này. Nhiều người nghe số tiền một tỷ thì bàng hoàng. Họ bảo đúng là Hà Nội có khác, cho mỗi làng hẳn một tỷ, tiêu gì cho hết. Nhưng họ đâu biết rằng nếu có một tỷ thật thì khi về đến tay họ thì giỏi lắm cũng chỉ còn dăm bảy trăm triệu thôi. Dăm bảy trăm triệu bây giờ thì làm được gì cho cả một làng? Làng tôi vừa xây xong cái cổng làng khiêm tốn cũng đã hết gần 200 triệu đồng. Nhưng tôi biết một tỷ kia chỉ là lời đồn. Mà nếu có thật thì việc xây dựng một thủ đô trong thế kỷ 21 lại vớ vẩn đến thế sao ? Khi Hà Tây được quyết định trở thành phần mở rộng của Hà Nội thì có lẽ điều duy nhất những người thôn quê mừng là đường sá, điện đóm làng họ sẽ được thay đổi. Một con đường về làng họ mùa khô thì bụi như vốc đất ném vào miệng, mùa mưa thì như là lội trong bùn. Còn điện thì mùa hè lại bị cắt liên miên. Điều kiện làm ruộng của họ khi không có điện thì chẳng khác gì một nửa thế kỷ trước. Bây giờ và mươi mười lăm năm sau, họ chẳng mong gì hơn thế.

Điều băn khoăn thứ tư : Họ hỏi tôi có phải tất cả các cái tên dân giã có từ thuở lập làng sẽ phải thay đổi không ? Ví dụ làng Chùa đổi thành phường Chùa, làng Sóc đổi thành phường Sóc, xóm Trại đổi thành phường Trại, làng Chèo trở thành phường Chèo…Những cái tên làng, xóm kể trên là những cái tên rất dân giã, thân thuộc và phổ biến ở các làng quê Bắc bộ nói chung và ở Hà Tây nói riêng. Những cái tên làng, tên xóm không chỉ là cái tên mà đó là một phần sự tinh kết của văn hóa. Khi Hà Đông được công nhận là thành phố, rất nhiều người trong đó có tôi thật dửng dưng. Nó chẳng có ý nghĩa gì với nơi này. Chẳng lẽ người ta cứ phải đợi một thị xã được công nhận là thành phố thì nó mới phát triển và có văn hóa hơn hay sao ? Tên một con người cũng vậy. Tôi chơi với một người có tên là Khoai mà vẫn là một tiến sỹ khoa học uy tín. Trong khi đó, có người được đặt tên là Vương mà vẫn suốt ngày đi nhặt rác kiếm ăn. Sự mỹ miều của một cái tên nhiều khi trở thành trò cười và có lúc giết chết cả bản chất vốn tốt đẹp vốn có của con người muốn thay đổi cái tên của mình.

Điều băn khoăn thứ năm : Với trình độ của cán bộ trong Chính quyền địa phương họ thì khi làng hay xóm họ trở thành Hà Nội, những cán bộ quản lý đô thị cấp “ phường làng” sẽ làm việc như thế nào. Chẳng lẽ cứ gọi là thủ đô nhưng mọi lối sống và lối tư duy vẫn như mấy chục năm nay hay sao ? Mà chẳng lẽ khi trở thành thủ đô rồi mà mấy chục năm sau con người và cảnh vật của thủ đô lớn vẫn chỉ là thêm mấy cái nhà bê tông cốt thép không một chút mỹ quan tí nào như bây giờ sao ? Vì nếu họ cứ làm ruộng như bây giờ thì cuộc sống của họ cũng vẫn chỉ như thế mà thôi. Nhiều người nông dân thấy lo ngại rằng họ phải khoác một cái áo “đại lễ” sang trọng trong khi đó chân lại đi đôi dép nhựa rẻ tiền dính phân bò và đất ? Riêng điều này thì tôi cũng có cùng băn khoăn với những người nông dân. Vì phần lớn Hà Nội cũ ( trước khi mở rộng ) của chúng ta đã được cả nước tập trung phát triển mà đến bây giờ chẳng đâu ra đâu trong nhiều lĩnh vực. Vậy thì khi mở rộng ở vào vị trí một thủ đô rộng lớn như thế so với thế giới thì không biết những gì sẽ xẩy ra ?

Việc phát triển thủ đô là lẽ tất yếu mà ai cũng đồng ý. Nhưng những băn khoăn của những người nông dân Hà Tây, những người chỉ ít ngày nữa chính thức trở thành thị dân của một thủ đô khổng lồ là sự thật. Tôi không phải là người hoạch định hay quản lý thủ đô mở rộng này, cho nên tôi không trả lời năm điều nhỏ bé trong hàng trăm điều mà những người nông dân Hà Tây đang ngơ ngác hỏi. Câu hỏi này thuộc về những nhà quy hoạch và quản lý thủ đô của chúng ta.

Nguồn: Báo Phụ nữ thành phố HCM và http://trannhuong.com