Mối liên hệ giữa băng tan, El nino, hạn hán và xâm nhập mặn ở Việt Nam

Bài trên (#1) đã đề cập: Liên Hợp Quốc cho biết trong báo cáo năm 2006 rằng ngành chăn nuôi tạo ra khí nhà kính nhiều hơn tất cả các xe ô tô và xe tải trong thế giới cộng lại. Cụ thể thì ngành chăn nuôi đóng góp 51% khí thải nhà kính.

Và khí thải nhà kính sẽ gây ra hiện tượng biến đổi khí hậu, nóng lên toàn cầu, băng tan nhanh,... Trong bài này chúng ta sẽ tìm hiểu mối quan hệ giữa băng tan và hạn hán ở Việt Nam.

Nếu bạn không có thời gian đọc cả bài, sau đây là nội dung tóm tắt:
- Băng tan làm biến đổi dòng hải lưu
- Biến đổi dòng hải lưu gây ra El nino (gia tăng về quy mô và tần suất)
- El nino làm rối loạn khí hậu, khiến cho mùa mưa ở các nước lưu vực sông Mekong (Việt Nam, Campuchia, Lào, Thái Lan, Trung Quốc) đến muộn, ít mưa và kết thúc sớm.
- Thiếu nước ở thượng nguồn, nên hạ nguồn cũng thiếu nước, nước biển tràn vào cửa sông nên gọi là xâm nhập mặn.

Phần nội dung chính:


El nino là gì?

El nino (El Niño) là thuật ngữ được dùng để chỉ hiện tượng dòng hải lưu ấm xuất hiện bất thường và làm xáo trộn các mô hình thời tiết.

Nhiệt độ nước biển bề mặt tại Greenland thấp bất thường, biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp hơn

Bài viết vào tháng 9/2015 trên trang tinhte.vn [Link]

Trong khi nhiệt độ tại nhiều nơi trên thế giới đạt mức cao kỷ lục trong năm 2015 thì lạ thay, một vùng biển ở phía nam Greenland lại đạt nhiệt độ thấp nhất. Các nhà khoa học sợ rằng đây chính là dấu hiệu cho thấy các dòng hải lưu khổng lồ ở Bắc Đại Tây Dương đã chậm lại do một lượng băng cực kỳ lớn đã tan chảy và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đang ngày càng đáng sợ hơn.

Kể từ đầu năm nay, các nhà khoa học tại Trung tâm khí tượng thủy văn Hoa Kỳ (NOAA) đã theo dõi và phát hiện sự giảm nhiệt độ bất thường tại vùng biển phía nam Greenland và Iceland, một số khu vực trong đó còn đạt mức nhiệt độ thấp nhất trong vòng 8 tháng trở lại đây. Điều đáng nói là điều đó xảy ra trong suốt mùa hè vừa rồi, khi mà nhiệt độ tại hầu hết các nơi trên thế giới lại tăng cao kỷ lục.



Sự việc này hoàn toàn đối lập trong khi nhiệt độ tăng cao hơn trung bình ở các nơi khác trên thế giới, và hoàn toàn trùng hợp với hiện tượng El nino mạnh hiếm có đang xảy ra ở Thái Bình Dương.

Trước hiện tượng này, các nhà khoa học đã đưa ra một giải thích khả dĩ là các khối băng khổng lồ tại Greenland đã tan chảy và nước ngọt đổ ra biển, làm rối loạn cơ chế điều khiển các dòng hải lưu do nhiệt năng tại Bắc Đại Tây Dương. Cơ chế tạo nên dòng chảy khổng lồ này là lượng nước biển lạnh, độ mặn cao ở bề mặt sẽ đi xuống bên dưới đáy biển. Hải lưu có vai trò rất quan trọng trong việc xác định khí hậu của các lục địa.

Tuy nhiên các nhà khoa học sợ rằng cơ chế đó đã bị rối loạn do lượng nước lạnh từ các tảng băng tan ra. Lớp nước ngọt, nhiệt độ thấp sẽ vẫn nằm ở trên bề mặt biển mà không di chuyển xuống dưới (gradient nồng độ) và điều này sẽ làm rối loạn hoạt động của các dòng hải lưu.



Hình ảnh của các dòng hải lưu nóng và lạnh ở Bắc Đại Tây Dương.

Hồi đầu năm nay, các nhà khoa học tại Met Office Hadley Center dẫn đầu bởi giáo sư Leon Hermanson đã công bố một nghiên cứu cho thấy hải lưu Đại Tây Dương - nước ấm, mặn, trên bề mặt ở phía bắc và lạnh, sâu dưới đáy biển ở phía nam - đã bị chậm lại từ 15 đến 20% trong suốt thế kỷ 20. Mặt khác, họ cho rằng những cơn gió mạnh thổi qua Đại Tây Dương cũng góp phần dẫn tới hiện tượng lần này.

Các nhà khoa học cho rằng nếu băng tiếp tục tan, đồng nghĩa với Trái Đất tiếp tục nóng lên thì hiện tượng tương tự sẽ còn xảy ra ở nhiều nơi khác trên Trái Đất chứ không chỉ tại Greenland. Mặc dù ảnh hưởng của nó không khủng khiếp ở hiện tại nhưng cứ tiếp diễn như thế, nước biển không chỉ dâng lên nhấn chìm lục địa mà còn gây nên hàng loạt hiện tượng thời tiết khắt nghiệt khác trong tương lai.

Băng tan ở Bắc cực trong 25 năm (1990 - 2015)



Mùa mưa 2015 đến muộn, ít mưa và kết thúc sớm

10-8-2015, "theo ghi nhận của Đài KT-TVKVNB, mặc dù hiện nay đang là thời kỳ giữa mùa mưa năm 2015, thế nhưng đã có thể kết luận lượng mưa trong mùa mưa năm nay ít hơn trung bình nhiều năm. Trên thực tế, trong nửa đầu mùa mưa năm nay, tình hình mưa đều suy giảm cả về số lượng cơn mưa lẫn lượng mưa. Thông thường, mùa mưa ở Nam bộ sẽ kết thúc vào cuối tháng 11 hàng năm nhưng năm nay dự báo sẽ kết thúc vào cuối tháng 10 dương lịch, tức là kết thúc sớm hơn thông thường khoảng 1 tháng." - ông Đặng Văn Dũng, Phó giám đốc Đài Khí tượng-thủy văn khu vực Nam bộ.[link]

28-8-2015, mực nước tại hầu hết các trạm chính sông Mekong và đầu nguồn sông Cửu Long đều ở mức thấp hơn so với trung bình nhiều năm và thấp nhất cùng kỳ chuỗi số liệu.[link]

4-9-2015, "mùa mưa năm 2015 bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm từ 20 - 30 ngày. Từ khi bước vào mùa mưa đến nay, chỉ có lượng mưa trong tháng 7 xấp xỉ và cao hơn trung bình nhiều năm một ít, những tháng còn lại lượng mưa đều thấp hơn trung bình nhiều năm." - ông Võ Văn Thông, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Tiền Giang. [link]

Mực nước lưu vực sông Mekong 2015 thấp

Cảnh báo của Viện Khoa học thủy lợi Miền Nam tháng 10/2015 [link], do ảnh hưởng của hiện tượng El-Nino nên mùa mưa đến trễ và lại có xu thế kết thúc sớm. Vì vậy, mùa lũ năm 2015 thuộc năm lũ cực nhỏ (ở mức lịch sử); cho đến thời điểm này, dòng chảy về đồng bằng thấp hơn so với TBNN từ 20-50%.

Hai yếu tố thượng lưu quan trọng chi phối chủ đạo đến nguồn nước, xâm nhập mặn ở ĐBSCL là lượng trữ trong Biển Hồ (Tonle Sap) và dòng chảy đến Kratie (đầu châu thổ Mekong, thuộc Campuchia).

Mực nước tại Biển Hồ (Tonle Sap)



Biểu đồ mực nước trạm Prek Kdam (gần Biển Hồ) đến ngày 24/10/2015. Từ biểu đồ cho thấy diễn biến mực nước Biển Hồ ở trạng thái thấp hơn so với trung bình nhiều năm thời kỳ 1980-2013 trung bình khoảng 2,1m và thấp hơn cùng kỳ mùa mưa năm 2014 trung bình khoảng 1,95m.

Mực nước sông Mekong tại Kratie (Campuchia)



Biểu đồ cho thấy diễn biến mực nước trạm Kratie đến ngày 24/10/2015 (dòng chính sông Mê Kông, trạm gần đồng bằng) ở mức thấp hơn so với trung bình nhiều năm thời kỳ 1980-2013 trung bình khoảng 1,93m và thấp hơn cùng kỳ mùa mưa năm 2014 trung bình 2,61m.

Mực nước sông Mekong tại Chiang Saen (Thái Lan)




Nguyên nhân hạn hán và xâm nhập mặn ở Việt Nam 2016

[link]

Theo phân tích của các chuyên gia, có hai nguyên nhân chính gây ra đợt hạn hán này. Nguyên nhân thứ nhất là ảnh hưởng của hiện tượng El Nino dẫn đến nắng hạn gay gắt và lượng mưa thấp hơn hẳn so với các năm. Nguyên nhân thứ hai là lượng nước đổ về đồng bằng sông Cửu Long từ sông Mê Kông bị giảm mạnh do hệ thống các đập thủy điện được nhiều quốc gia xây dựng trên dòng chính của con sông đóng vai trò nguồn cung cấp nước chủ yếu cho Đồng bằng sông Cửu Long. Các quốc gia thượng nguồn sông Mekong đã và đang xây dựng nhiều con đập ngăn sông này cũng như tăng cường việc sử nước.

Mức độ thiệt hại

Tại buổi làm việc với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam diễn ra chiều ngày 25-4-2016, ông Hoàng Văn Thắng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NNPTNT), cho hay hiện tượng El Nino vừa qua được các tổ chức quốc tế đánh giá là kéo dài nhất trong lịch sử và đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều nước.

Việt Nam là nước chịu thiệt hại rõ nét nhất khi đợt hạn hán, xâm nhập mặn ở Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và ĐBSCL được coi là tồi tệ nhất trong gần một thế kỷ qua.

Theo báo cáo của Bộ NNPTNT, tại khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, từ cuối năm 2015 tới nay, lượng mưa rất thấp, các hồ chứa thủy lợi, thủy điện đạt dung tích thấp so với thiết kế và so với cùng kỳ nhiều năm, nhiều hồ nhỏ đã cạn nước, các đập dâng phần lớn không còn khả năng cung cấp nước, một số sông suối trên địa bàn không còn dòng chảy. Hạn hán đã xảy ra trên diện rộng ở Tây Nguyên (chiếm tới 70% diện tích canh tác khu vực Tây Nguyên) và Nam Trung Bộ...

Tại các tỉnh ĐBSCL, do mùa mưa năm 2015 đến muộn, kết thúc sớm và không có lũ, dòng chảy thượng nguồn sông Mê Kông bị thiếu hụt, mực nước thấp nhất trong vòng 90 năm qua nên xâm nhập mặn đã xuất hiện sớm hơn so với trung bình nhiều năm gần hai tháng, phạm vi xâm nhập mặn vào đất liền sâu nhất lên đến hơn 90 km, chưa từng xuất hiện trong lịch sử quan trắc xâm nhập mặn. Đã có 11/13 tỉnh, thành phố vùng ĐBSCL bị ảnh hưởng do xâm nhập mặn, sản xuất nông nghiệp bị thiệt hại nặng nề, thiếu nước ngọt trầm trọng.

Theo tổng hợp mới nhất báo cáo của các địa phương, ở khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và ĐBSCL tính đến ngày 22-4, có đến hơn 390.000 hộ bị thiếu nước sinh hoạt. Về sản xuất, có hơn 240.000 héc ta lúa, hơn 18.000 héc ta hoa màu, hơn 55.600 héc ta cây ăn quả và hơn 100.000 héc ta cây công nghiệp bị thiệt hại do thiếu nước. Thiệt hại đối với thủy sản là hơn 4.600 héc ta. Theo ước tính, tổng số tiền thiệt hại đến nay là 5.572 tỉ đồng.

Theo Bộ trưởng NNPTNT Cao Đức Phát, cán bộ của Bộ đã làm việc với từng tỉnh để chỉ đạo chỗ nào nên xuống giống và chỗ nào tuyệt đối không được xuống giống. Ví dụ tại Bình Thuận, phải dừng tới 63% diện tích gieo trồng trong vụ tới, tức là có khoảng 63% người dân không có thu nhập; hoặc tại Ninh Thuận, Bộ cũng chỉ đạo dừng xuống giống một nửa diện tích. Một số diện tích sẽ chuyển đổi sang giống cây ngắn ngày, chịu hạn, nhưng một số nơi nước cho sinh hoạt cũng không có thì không thể trồng được cây gì.

Theo ước tính của Bộ NNPTNT, thiệt hại cho hai vụ Đông Xuân và Hè Thu lên tới 1 triệu tấn lúa. Tuy nhiên, thiệt hại nặng nề nhất là hơn 100.000 héc ta cây công nghiệp.

“Tôi vừa đi Bình Phước, diện tích hồ tiêu bị cháy khô, lấy bật lửa đốt là cả vườn bốc cháy, vườn cà phê thì chết đứng. Tới đây nếu không có mưa thì vườn cà phê, tiêu sẽ tiếp tục chết, ảnh hưởng rất lớn tới tài sản của người dân”, Bộ trưởng Phát nói.

-------

Hãy nhớ rằng 70% diện tích bề mặt hành tinh là nước, 70% cơ thể chúng ta là nước. Đại dương có một sự đóng góp không hề nhỏ đối với sự sống trên toàn hành tinh. Nếu chúng ta đi quá giới hạn của đại dương thì chúng ta sẽ chẳng còn gì.

Nguồn: https://songthuanchay.blogspot.com/2...n-el-nino.html