Thắc mắc về thực hành thiền nguyên thủy

[xman4vn]

"dùng chánh niệm mà theo dõi vọng tưởng nhờ vậy mà vọng tưởng tự dứt" có phải là một dạng suy gẫm, quán tưởng để nhìn thấy rõ bản thân của mình không? Mình nghĩ rằng bài tập nào thì cũng sẽ có ý nghĩa riêng của nó, cái chính là mình sợ mình không quán được hết ý nghĩa của bài tập dẫn đến hỉu sai hoặc bỏ sót ý thì sẽ rất phí phạm!

Cám ơn rất nhìu!

Bạn thân mến,

Thật sự ra thiền NT của Đức Phật rất là khoa học, vô cùng thực tế, cũng chẳng phải thiền tưởng, nên cũng không nên gọi là quán tưởng, nên gọi là quán sát, tức tập trung sự chú ý vào sự xuất hiện của các đề mục thân, thọ, tâm, pháp qua 6 căn.

Do quy luật vô thường, có sanh tất sẽ có diệt. Nếu chánh niệm của bạn đủ mạnh, đủ tế, bạn dùng chánh niệm để quán sát vọng tưởng, do chánh niệm (tức tâm quán sát mà không phản ứng) không tiếp tục phản ứng với các vọng tưởng đó, tâm hay chuỗi tâm của tiến trình sẽ bị diệt mà không tiếp tục xảy diễn.

Sở dĩ ban đầu quán sát phồng xẹp mà không nên khởi quán sát các vọng tưởng ngay, vì phồng xẹp thô dễ quán sát, hơn là các vọng tưởng - tức các tâm - tế khó quán sát hơn. Với các thiền sinh mới bắt đầu thiền tập, do chánh niệm vẫn còn thô chưa đủ mạnh, chưa đủ tế nên phải quán sát những đề mục thô hơn nữa, mới có thể quán sát được mà vẫn giữ được tâm chánh niệm, và bắt kịp đề mục. Lâu dần tiếp tục thiền tập với phồng xẹp chẳng hạn, tâm chánh niệm của bạn sẽ tự động phát triển, sẽ càng vi tế hơn, định của tâm chánh niệm sẽ vững hơn, lần hồi chắc chắn thiền sinh có thể quán sát được những gì "tế" hơn nữa, như quán thọ, quán tâm, rồi về sau quán pháp.

Thiền tuệ, nôm na cũng giống như tập chụp banh, để phát triển các phản xạ có điều kiện. Thiền tuệ trên tâm cũng vậy, cứ mỗi lần tâm chánh niệm nhận bắt sự xuất hiện của đề mục mà không phản ứng, đề mục sẽ tự diệt - vì đó là quy luật vô thường của vũ trụ, không cần phải quán tưởng gì cả, bản chất của chúng sanh, của mọi sự vật hiện tượng là sanh rồi diệt - nếu không có nhân duyên để chúng phản ứng tiếp diễn.

Nếu luyện tập bắt banh kiên trì, sẽ phát triển được "phản xạ" bắt banh dù banh bay theo hướng nào, nhanh hay chậm. Không những thế, nếu luyện tập thuần thục, một lúc nào đó người ta sẽ phát triển được cái "tâm" nhận biết cảm giác được cả độ xoáy, hướng bay, hướng xoáy, độ mạnh, yếu vv... của từng trái banh được ném ra.

Luyện tâm cũng tương tự như luyện thân, lối luyện bắt banh vậy. Một hành giả nếu tiếp tục kiên trì, tinh tấn với tâm chánh niệm luôn nhận biết được sự xuất hiện của mỗi đề mục, dù là đề mục thô như phồng xẹp, tất nhiên thực hành này dẫn tới quả (kết quả) là hành giả sẽ lần hồi phát triển được cái tâm "biết" từng đề mục mỗi khi chúng vừa xuất hiện. Bạn sẽ "thấy" rằng mỗi một cử động phồng -> sẽ có một tâm biết "phồng." Mỗi một cử động "xẹp," sẽ có một tâm biết cái "xẹp" ấy.

Không những vậy, khi hành giả tiếp tục tinh tấn, hành giả sẽ nhận ra có một tâm khác "thấy" rõ sự hiện diện của cử động "phồng" và cái tâm nhận biết sự "phồng" ấy. Lại có một tâm khác nhận biết cử động "xẹp" và luôn cả cái "tâm biết" sự "xẹp" ấy. Phồng và cái tâm biết phồng; xẹp và cái tâm biết xẹp,... là những cặp danh/sắc tương ưng. Ngoài ra sẽ có một tâm khác "biết" rõ mỗi khi "phồng" và cái tâm biết phồng (cặp danh/sắc) ấy xuất hiện.

Cái tâm biết các cặp danh/sắc ấy chính là tâm minh sát. Một khi kinh nghiệm ấy xuất hiện rõ trong bạn, đó chính là kinh nghiệm về sự phân biệt danh sắc. Nói cách khác, hành giả đến giai đoạn này là đã phát triển được tuệ thứ I của 16 tuệ minh sát - tuệ phân biệt danh sắc rồi vậy. Tiếp tục thực hành, bạn sẽ phát triển được những tuệ kế tiếp. Từ đây, bạn sẽ thấy thân và tâm bắt đầu có nhiều thay đổi. Hãy tinh tấn với chánh niệm, và thái độ buông xả, thiền tập của bạn sẽ ngày càng tiến bộ hơn.

Đại khái đó là diễn tả, có vẻ hơi chi tiết 1 chút của tiến trình thiền tuệ. Qua đó, bạn thấy rất rõ thiền của đạo Phật vô cùng thực tế, vô cùng khoa học, có thể dẫn tới giải thoát, giác ngộ, và hoàn toàn giải thoát, hoàn toàn giác ngộ do kinh nghiệm rõ về vô thường, về các tiến trình sanh diệt không ngừng xảy diễn của danh và sắc qua quá trình thiền tập.

Do những kinh nghiệm vô cùng thực tế này, quả tất nhiên là hành giả sẽ không còn chấp thủ, dù là ở mức độ vô thức, hoàn toàn kinh nghiệm về vô thường, về vô ngã (không có gì làm chủ các tiến trình sanh/diệt này), và liễu ngộ ý nghĩa thật sự của khổ đế.

Mong những lời chia sẻ này, không quá lạm bàn, ngõ hầu có thể giúp bạn có thêm khái niệm rõ ràng về thực hành trong đạo Phật, hiểu được sao lại cứ phải dùng chánh niệm để quán sát phồng, xẹp, quán sát các cảm thọ,... làm như vậy để làm gì.

Mến chúc bạn tinh tấn, sớm đạt nhiều thành quả trong thiền tập, hướng tới giác ngộ giải thoát.