Xôn xao chuyện hạt thóc 3.000 năm nảy mầm
Xôn xao chuyện hạt thóc 3.000 năm nảy mầm
Mấy ngày gần đây, dư luận đang xôn xao về việc nảy mầm của những hạt thóc cổ thụ được tìm thấy tại di chỉ khảo cổ Thành Dền (Mê Linh, Hà Nội) thuộc nền văn hóa Đồng Đậu có niên đại cách đây 3.000 - 3.500 năm. Tuy nhiên, không ít người đặt câu hỏi nghi ngờ về niên đại của những hạt thóc cổ này.
Những hạt thóc cổ này mầm
Di chỉ khảo cổ Thành Dền, nơi phát hiện ra những hạt thóc 3.000 năm nảy mầm. Ảnh: Svnhanvan.org.
đợt khai quật trước đây, các nhà khảo cổ cũng tìm thấy những hạt thóc, gạo thuộc các nền Văn hóa Tiền Đông Sơn, Đông Sơn tại khu di Vườn Chuối (huyện Đan Phượng, Hà Nội) và Đồng Đậu (tỉnh Vĩnh Phúc).
Tuy nhiên, điều khiến bà Dung kinh ngạc là khi bà đem ngâm những hạt thóc này trong nước thì khoảng 2 ngày sau có những hạt thóc đã nảy mầm, đâm lá.
Như vậy, những hạt thóc cổ sau ít nhất 3000 năm ngủ yên đã nảy mầm, đâm lá. Đây là chuyện khiến các nhà khoa học vô cùng ngạc nhiên và “không thể lý giải được".
Nếu như những hạt thóc nảy mầm thực sự là những hạt thóc cổ có niên đại 3.000 năm, đây sẽ là một phát hiện có ý nghĩa cực kỳ to lớn về lịch sử, khảo cổ và chọn tạo giống.
Những ý kiến trái chiều
Trước thông tin gây sửng sốt giới khảo cổ này, nhiều nhà khoa học cũng đã đặt ra những nghi vấn về niên đại thực sự của những hạt thóc cổ này.
GS. TS Võ Tòng Xuân cho rằng: “Hạt thóc không tiếp xúc với nước, đóng thật kín lại có thể sống 100 năm. Việc những hạt thóc nảy mầm sau 3000 năm là chuyện hy hữu, xưa nay chưa từng có”.
Cùng quan điểm với GS. Xuân, TS. Lê Huy Hàm, Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp, người đang trực tiếp nghiên cứu 8 hạt thóc nảy mầm do các nhà khảo cổ gửi đến cũng nói rằng, về lý thuyết và thực tiễn, khó có hạt thóc nào có thể tồn tại trong suốt 3000 năm trời.
Trong khi đó, GS Nguyễn Lân Dũng, Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, thì cho rằng, những hạt thóc nảy mầm này rất có thể là do bị lẫn vào hoặc do chuột đưa xuống.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Bộ, Viện trưởng Viện Khoa học Nông nghiệp thì mặc dù về nguyên lý, rất khó có hạt thóc 3.000 năm tuổi nảy mầm và "chúng ta không loại trừ được khả năng này, vì rất có thể những hạt thóc đó được bảo quản trong môi trường đặc biệt mà con người chưa biết tới".
Về phía PGS. TS. Lâm Thị Mỹ Dung, với tư cách là người phụ trách khai quật tại di chỉ này, bà Dung khẳng định: “Những hạt thóc này được lấy ra từ các hóc rác bếp thuộc văn hóa Đồng Đậu, tiền Đông Sơn, cách ngày nay 3.000 - 3.500 năm".
Hiện tại, các nhà khoa học đang tiếp tục nghiên cứu những hạt thóc nảy mầm. Theo TS. Lê Huy Hàm, hiện tại các hạt thóc này đang được chăm sóc cẩn thận và theo dõi kỹ lưỡng.
Sau khoảng 5 tháng nữa, khi các hạt thóc này trổ bông và cho thu hoạch, viện sẽ tiến hành giải trình tự gen của hạt thóc, đối chiếu với trình tự gen của giống lúa hiện đại và sẽ đưa ra kết quả chính thức về niên đại của những hạt thóc này.
Những hạt thóc cổ nảy mầm vừa được tìm thấy. Ảnh: CAND.
L.V (Tổng hợp)
Giả thuyết về sức sống của 'hạt thóc 3.000 năm'
Giả thuyết về sức sống của 'hạt thóc 3.000 năm'
"Trong khu vực lưu giữ hạt thóc có lẫn lộn rất nhiều tro, gạo cháy... Có thể chính môi trường này đã tạo điều kiện yếm khí tuyệt đối khiến hạt giống giữ được sức sống sau hàng nghìn năm", giáo sư Đào Thế Tuấn nêu giả thuyết.
Sau khi hay tin khu di chỉ Thành Dền phát hiện ra những hạt thóc ở tầng văn hóa Đồng Đậu nảy mầm, chiều 18/5, rất nhiều chuyên gia đã tìm tới đây. Trong số đó có giáo sư Đào Thế Tuấn (từng là Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô); ông Nguyễn Văn Bộ, Viện trưởng Khoa học nông nghiệp Việt Nam; phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Lân Cường, Phó tổng thư ký Hội Khảo cổ học Việt Nam và các chuyên gia đến từ ĐH Quốc gia Hà Nội.
Chăm chú quan sát nơi phát lộ các hạt thóc, ông Đào Thế Tuấn, vị giáo sư hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam nhận định, các hạt này có hình dạng ngắn, bề ngang rộng chứ không thon dài như lúa nhiệt đới. Đây là cũng là hình dạng của các loại lúa cổ xưa nhất ở Việt Nam như lúa nương, lúa nếp.
Tiến sĩ Lâm Thị Mỹ Dung (áo hoa) trao đổi với các nhà khoa học tại một hố khai quật ở Thành Dền. Ảnh: Nguyễn Hưng.
Lý giải về điều kiện để duy trì sức sống hạt giống, giáo sư Tuấn cho rằng, điều kiện tốt nhất là môi trường yếm khí. Tuy nhiên, ngay cả trong những phương pháp hiện đại nhất như bơm chân không thì cũng không thể gây được chân không hoàn thiện.
"Theo tôi, nếu đúng là hạt thóc 3.000 năm nảy mầm thì có lẽ ở đây có một điều kiện đặc biệt nào đấy, tạo cho khu vực lưu trữ hạt thóc ở di chỉ Thành Dền chân không tốt nhất, giữ được sức sống cho chúng. Tôi giả định rằng trong khu vực lưu giữ các hạt thóc có lẫn lộn rất nhiều tro, hạt gạo cháy... Có thể chính môi trường này đã tạo điều kiện yếm khí tuyệt đối", vị giáo sư nêu giả thuyết.
Tuy nhiên, ông Tuấn cũng để mở khả năng ngoài môi trường yếm khí ra, "có thể có những điều kiện mà con người chưa xác định được".
Đồng quan điểm với giáo sư Đào Thế Tuấn, Viện trưởng Khoa học Nông nghiệp Việt Nam Nguyễn Văn Bộ cho biết, không loại trừ khả năng những hạt thóc này được bao bọc bởi một môi trường đặc biệt, có thể là yếm khí hoàn toàn mà con người chưa biết đến.
"Đây là một hiện tượng hy hữu, cũng giống như trường hợp mộ kết, hay chuyện một người không ăn uống trong mấy chục năm trời vẫn có thể sống khỏe mạnh mà khoa học vẫn chưa giải thích được", ông Bộ nói.
Ông Nguyễn Lân Cường (đứng, áo trắng) vẫn không khỏi ngạc nhiên khi nghe tin về "hạt thóc 3.000 năm" nảy mầm. Sau khi có mặt tại Thành Dền, ông khẳng định những hạt thóc đúng là đã được khai quật từ tầng đất có niên đại 3.000 năm. Ảnh: Nguyễn Hưng.
Còn theo ông Nguyễn Lân Cường, trước khi đi khảo sát thực tế, ông rất nghi ngờ về câu chuyện hạt thóc sau 3.000 năm vẫn nảy mầm. "43 năm làm khảo cổ nhưng tôi chưa bao giờ nghe, hoặc chứng kiến chuyện này. Tôi cũng đã đọc rất nhiều tài liệu nhưng chưa thấy đề cập đến chuyện nào tương tự. Tôi rất sợ đó là những hạt thóc do chuột đào hang và tha xuống", ông Cường nói.
Mang theo những nghi ngờ tới Thành Dền, ông kiểm tra rất kỹ lưỡng các hố khai quật, hỏi han các công nhân và chuyên gia đoàn khảo cổ. "Đất ở đây bị nén rất chặt, không có dấu vết hang chuột. Về mặt sinh học vẫn phải đợi kết quả thí nghiệm của Viện Di truyền nông nghiệp, nhưng tôi hoàn toàn bị thuyết phục về niên đại của hạt thóc nảy mầm là cách đây khoảng 3.000 năm", vẫn chưa hết ngạc nhiên, ông Cường chia sẻ.
Trong khi đó, theo giáo sư Đào Thế Tuấn, việc phát hiện những hạt lúa, hạt gạo ở di chỉ thuộc văn hóa Đồng Đậu có ý nghĩa rất quan trọng.
"Trước kia khi nghiên cứu về văn hóa Đồng Đậu, các nhà khoa học ít chú ý đến hạt lúa. Lần này nếu có hạt thóc, gạo được đo đạc có hệ thống sẽ có tác dụng lớn trong việc tìm hiểu vai trò di chỉ Đồng Đậu trong quá trình phát triển nông nghiệp VN", ông nói.
Cũng theo ông Tuấn, phát hiện này sẽ làm cơ sở để xác định nền văn minh lúa nước của đồng bằng sông Hồng trước đây ra sao. Về mặt sinh học, các hạt lúa nảy mầm sẽ cung cấp thông tin về giống, giúp các nhà khoa học biết được sự tiến hóa của cây lúa Việt Nam... Ông Tuấn cũng khẳng định, theo các tài liệu chính thức, chưa từng có phát hiện nào trên thế giới mà sau 3.000 năm hạt lúa vẫn nảy mầm.
Để xác định chính xác niên đại, Viện trưởng Khoa học nông nghiệp Nguyễn Văn Bộ cho biết sẽ đề nghị các nhà khảo cổ lấy mẫu gửi ra nước ngoài làm thí nghiệm theo phương pháp AMS (phương pháp xác định niên đại của các hiện vật hiện đại và chính xác nhất hiện nay). Theo ông Bộ, hiện tại Việt Nam chưa thể làm được AMS, còn sử dụng phương pháp đồng vị carbon (C14) cần rất nhiều mẫu và vẫn có sai số.
Trao đổi với báo chí, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Cao Đức Phát cho biết, ông cũng rất bất ngờ trước thông tin "hạt thóc 3.000 năm nảy mầm". Bộ trưởng đã giao cho Viện Khoa học Nông nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan để bảo quản tốt và theo dõi sự phát triển của những hạt giống đã nảy mầm. Viện cũng sẽ phối hợp các nhà khoa học quốc tế phân tích sâu về gene để từ đó tìm ra khả năng chọn tạo giống, sử dụng cho tương lai.
"Trong trường hợp thực sự cần thiết và các nhà khoa học có đề nghị, dù có tốn kém Bộ cũng sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan để triển khai", ông Phát nói.
Nguyễn Hưng
Thông tin thêm về những hạt thóc hơn 3.000 năm tuổi nảy mầm
Thông tin thêm về những hạt thóc hơn 3.000 năm tuổi nảy mầm
Báo CAND có thông tin về "Hà Nội: Hạt thóc hơn 3.000 tuổi nảy mầm". Chiều 15/5, khi PV có mặt tại khu di chỉ khảo cổ Thành Dền (huyện Mê Linh - Hà Nội), công việc khai quật vẫn đang diễn ra khẩn trương. Từ ngày 12/4 đến nay, các nhà khảo cổ đã mở 3 hố, mỗi hố rộng 100m2 với độ sâu khoảng 1,4 mét.
Theo Ths Bùi Hữu Tiến (Bảo tàng Nhân học - Đại học KHXH & NV, Đại học Quốc gia Hà Nội), khu di chỉ Thành Dền được khai quật lần đầu tiên vào năm 1983. Lần khai quật thứ 7 này, đã thu được rất nhiều hiện vật thuộc giai đoạn Tiền Đông Sơn (khoảng 3.500 - 3.000 năm cách nay).
Về đồ đồng, có búa, dao, rìu, mũi lao, mũi tên, mũi giáo, lưỡi câu, nhẫn, xỉ đồng. Đồ đá đa số làm bằng đá ngọc, màu sắc đẹp. Loại hình có rìu, bôn, đục, khuôn đúc, vòng, khuyên tai, hạt chuỗi, mũi tên, lao cùng nhiều đá nguyên liệu, mảnh tước, phác vật. Ngoài ra, đợt khai quật này cũng tìm được nhiều đồ gốm như dọi xe chỉ, bi gốm, khuôn đúc đồng, tượng bò, tượng đầu chó, đầu rau cùng hàng vạn mảnh gốm các loại. Đặc biệt, qua việc sàng lọc đất trong các hố đất đen ở độ sâu từ 1 - 1,3 mét, đã thu được nhiều hạt gạo hoá than và hạt thóc.
Trong hàng trăm hạt thóc, có 10 hạt đã nảy mầm sau khi được ngâm nước và để trong môi trường ẩm. Theo PGS.TS Lâm Thị Mỹ Dung (Chủ nhiệm Bộ môn Khảo cổ - Đại học KHXH & NV), đây là trường hợp cực kì hiếm, lần đầu tiên được ghi nhận tại Việt Nam: Những hạt thóc sau hơn 3.000 năm "ngủ yên" trong lòng đất, đã nảy mầm, đâm lá!
Ths Bùi Hữu Tiến cho biết, một số hạt thóc nảy mầm đã được bàn giao cho các chuyên gia nghiên cứu về lúa để trồng, nghiên cứu, bảo tồn giống, gen. Nếu mọi việc thuận lợi, chúng ta có thể nhân giống lúa này để trồng đại trà; và người dân có niềm hy vọng được thưởng thức những bát cơm mang hương vị của tổ tiên từ hơn 3.000 năm trước.
Việc những hạt thóc nằm trong lòng đất hơn 3.000 năm bỗng nảy chồi đâm lá đúng vào dịp Hà Nội tiến hành các hoạt động kỉ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội có ý nghĩa thật đặc biệt. Đáng chú ý, khi thông tin này được chuyển tới bạn đọc, chúng tôi tiếp tục nhận được tin vui từ khu di chỉ khảo cổ Thành Dền: Các nhà khảo cổ tiếp tục thu được thêm nhiều hạt thóc đã có hàng ngàn năm tuổi
Duy Hiển
Điều kiện để bảo quản 'hạt thóc 3.000 năm'
Điều kiện để bảo quản 'hạt thóc 3.000 năm'
Các hạt thóc tìm thấy ở những nơi có nhiều tro bếp, trong thành phần tro bếp có các chất hóa học (chủ yếu là các muối vô cơ) bao bọc lấy hạt thóc và tạo điều kiện bảo quản tốt cho các hạt thóc đó.
Theo tôi, những phát hiện của các nhà khảo cổ học rất đáng trân trọng. Để kết luận chính xác theo tôi cần tiến hành đồng bộ các biện pháp và mời các nhà khoa học liên ngành cùng vào cuộc như: khảo cổ, sinh học, hóa học...
- Thứ nhất nên gửi mẫu các hạt thóc thu được đến các phòng thí nghiệm ở nước ngoài để xác định niên đại của chúng, đồng thời làm mẫu đối chứng ở các phòng thí nghiệm trong nước.
- Thứ hai, việc trồng các hạt thóc cũng được tiến hành đồng thời ở Viện Di truyền Nông nghiệp. Sau khi có các kết quả, các nhà khoa học sẽ cùng ngồi lại để đưa ra kết luận cuối cùng. Giả sử các hạt thóc tìm thấy có niên đại 3.000 năm mà vẫn được nảy mầm là đúng, theo tôi đó là một trường hợp hiếm xảy ra.
Nếu quả thật những phát hiện về các hạt thóc khảo cổ là đúng, nó sẽ mở ra cho chúng ta nhiều hướng mới về công nghệ bảo quản, công nghệ gene...
Những hạt thóc phát lộ từ tầng đất có niên đại 3.000 năm hiện đã thành những cây mạ. Ảnh: Nguyễn Hưng.
Một nhận định khác, là người làm trong lĩnh vực hóa học tôi cho rằng, có một điều kiện tạm gọi là "lý tưởng"nào đó khiến cho các hạt thóc được bảo quản tốt như thế. Hoặc do các hạt thóc tìm thấy ở những nơi có nhiều tro bếp, trong thành phần tro bếp có các chất hóa học chủ yếu là các muối vô cơ như canxi cacbonat (CaCO3), K2CO3, KCl, phosphat và một số các kim loại như sắt, kẽm... các thành phần này có thể bao bọc lấy hạt thóc và tạo điều kiện bảo quản tốt cho các hạt thóc đó.
Tro bếp có khả năng hút ẩm tốt, vì thế sẽ ngăn không cho không khí và nước tiếp xúc trực tiếp với nó.
Hơn nữa, các hạt thóc lại nằm dưới một lớp đất dày, nên cũng là điều kiện tốt để các hạt thóc được bảo quản. Tuy nhiên, các ý kiến đến thời điểm này cũng chỉ là nhận định, cần có những kết quả thí nghiệm khoa học mới đưa ra được kết luận chính xác.
Khuong Trung
Cần 2,7 tỷ đồng để xác định niên đại hạt thóc cổ
Cần 2,7 tỷ đồng để xác định niên đại hạt thóc cổ
(TinnhanhVietNamNet)-Mất khoảng 2,7 tỷ đồng ở Việt Nam và nhiều gấp 10 lần như thế ở nước ngoài nếu muốn xác định chính xác niên đại của hạt thóc cổ vừa được tìm thấy.
Trả lời trên báo điện tử Bee, PGS.TS Nguyễn Văn Hoan, GĐ Viện Nghiên cứu Lúa - ĐH Nông nghiệp Hà Nội cho biết: Xét về quỹ gen của lúa thì không có gì đặc biệt. Vì bản thân cây lúa sẽ tiến hóa thành cây lúa trồng trọt và cả theo hướng cỏ dại. Nước ta có 20 loài lúa thì trong đó có tới 9 loài hoang dại.
Và ông Hoan cho rằng, rất có thể đó chỉ là một sự nhầm lẫn của các nhà khảo cổ. Sở dĩ dư luận quan tâm là vì nó khó hiểu. Nếu là hạt lúa 3.000 năm tuổi thì bộ gen là thứ đáng quan tâm nhất và sau đó sẽ phải lý giải tại sao nó lại có thể được bảo quản chừng đó năm trong điều kiện tự nhiên.
Do đó, cần phải có các các xét nghiệm cơ bản. Nếu để đánh giá sơ sơ thì mất ít nhất khoảng 200 triệu đồng. Nếu làm đầy đủ thì mất khoảng 2,7 tỷ đồng.
Tuy nhiên, ông Hoan vẫn đặt giả thuyết nghi ngờ đây là "một cú lừa về mặt khoa học".
Trước đó, VietNamNet có đưa tin về việc “hạt thóc 3.000 năm” khai quật được tại di chỉ Thành Dền (Cổ Loa). Hiện các nhà khoa học đang chăm sóc cây mạ để chờ đến tháng 10 trổ bông.
TS. Phạm Xuân Hội, trưởng phòng Bệnh học phân tử, người trực tiếp chịu trách nhiệm chăm sóc các cây lúa cổ cho biết, 8 cây mà viện tiếp nhận đợt đầu đã có hai cây cao 17 cm. Hai cây đợt sau phát triển ngang nhau.
Về hình dạng và quá trình sinh trưởng, TS. Phạm Xuân Hội, cho biết ngoài hình thái lá hơi mảnh, hẹp, những “cây mạ 3.000 tuổi” này sinh trưởng không khác nhiều so với những cây lúa hiện đại.
Dự định, trong tuần tới những cây lúa cổ sẽ được chuyển ra trồng cố định và vỏ trấu được trả lại để tiến hành xét nghiệm xác minh niên đại chính xác của chúng.
Cẩm Anh (tổng hợp)
Thêm hàng trăm 'hạt gạo 3.000 năm' được phát hiện
Thêm hàng trăm 'hạt gạo 3.000 năm' được phát hiện
Sáng 26/5, hàng trăm hạt gạo cháy ở tầng đất có niên đại 3.000 năm tiếp tục được đoàn khai quật tìm thấy tại khu di chỉ Thành Dền (Mê Linh, Hà Nội).
Tất cả số gạo cháy (hóa thành than) này đều được tìm thấy ở độ sâu 1,2 mét ở hố khai quật số 3, khu di chỉ Thành Dền. Theo thạc sĩ Bùi Hữu Tiến (ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐH Quốc gia HN), thành viên đoàn khảo cổ, sau khi đãi 6 xô đất, đoàn thu được rất nhiều hạt gạo cháy.
Ngoài ra, nhóm khai quật còn phát hiện một số mảnh vỏ trấu, nhiều xương động vật và một số mảnh gốm. Tuy nhiên, trong số di vật được phát hiện, không có hạt thóc (hạt có khả năng nảy mầm) nào.
Theo các thành viên đoàn khảo cổ, hơn một tháng nay trong quá trình khai quật tại 3 hố ở di chỉ Thành Dền, đoàn đã phát hiện được nhiều hố đất đen (hố rác bếp) nằm ở tầng văn hóa Đồng Đậu (3.000-3.5000 năm trước). Tại các hố có nhiều mảnh xương động vật, gạo cháy và các hạt thóc... Trong số các hạt thóc thu được chỉ có 10 hạt nảy mầm và đang được nuôi cấy, chăm sóc ở Viện Di truyền nông nghiệp.
Tại khu di chỉ Thành Dền, tầng đất cái nằm độ sâu 1,2-1,3 mét. Ảnh: Nguyễn Hưng.
Bốn hạt phát triển tốt thành lúa non đã cấy ngày 25/5 để tiếp tục theo dõi. Vỏ trấu của các cây này đã được thu lại và dự kiến mang ra nước ngoài để xác định niên đại.
Nguyễn Hưng
![[THẾ GIỚI VÔ HÌNH] - Mã nguồn vBulletin](images/misc/vbulletin4_logo.png){kind=logo}
