Bí ẩn Giếng Chăm cổ

Bí ẩn Giếng Chăm cổ

Có thể nói rằng mỗi giếng Chăm cổ là một bí ẩn; bí ẩn từ hình dáng đến cách chọn mạch nguồn nước. Trải qua nhiều biến động lịch sử, sự tồn tại của các giếng Chăm cổ vẫn giữ nguyên những giá trị độc đáo và kỳ bí.

Giếng Chăm cổ.

Hầu hết giếng Chăm tồn tại đến nay dù trải qua hàng trăm năm (nhiều giếng có trước năm 1471 - khi những lưu dân người Việt đến định cư trên vùng đất này) nhưng nước vẫn trong ngọt, không phèn, mạch không cạn. Đây quả là điều bí ẩn về cách chọn nguồn mạch của người Chăm xưa.

Về kiểu dáng "miệng tròn đáy vuông" đã phản ánh rõ nét về tâm thức của người Chăm xưa về tín ngưỡng phồn thực mà chúng ta vẫn thường bắt gặp thông qua việc thờ cúng ngẫu tượng linga - yoni (linga tròn, yoni vuông). Và trên hết, ở đây dường như đã có sự tương đồng về tín ngưỡng tâm linh với người Việt, đó là quan niệm về vũ trụ, trời đất, âm dương “trời tròn đất vuông”, “dương tròn âm vuông”...


Giếng “miệng tròn đáy vuông” đã phản ánh rõ nét tâm thức của người Chăm xưa.Ảnh Đất Việt
Cùng với sự tiếp nhận những yếu tố văn hóa phi vật thể (lễ hội, ẩm thực, ngành nghề…) thì các lưu dân Việt cũng biết tiếp nhận những yếu tố văn hóa vật thể để phục vụ cho chính mình mà sự hiện diện của các giếng Chăm trong cộng đồng người Việt đã minh chứng rõ nét cho sự giao thoa văn hóa của hai dân tộc.

Song song với các giếng gạch có kiểu dáng “miệng tròn đáy vuông” cũng thấy xuất hiện một mô típ giếng được xây bằng đá; đây là một kiểu dáng khá độc đáo đòi hỏi sự tinh xảo trong chế tác và xây dựng. Các giếng này tập trung nhiều nhất tại các xã Duy Thu, Duy Tân (Duy Xuyên), đặc biệt là khu vực thôn Chiêm Sơn, Duy Trinh. Đó là các giếng Chùa Vua, giếng Ông Tư Giản, giếng Tiên…

Hầu hết các giếng này được xây dựng bằng các phiến đá ghép lại từng lớp với nhau, trong đó mỗi lớp đá gồm 5 phiến được đẽo tỉ mỉ cụm lại thành vòng tròn ghép chồng khít theo từng lớp cao dần đến mặt đất để cuối cùng được hàn lại bằng một vòng đá tròn bên trên.


Giếng hình vuông đáy lát bằng gỗ thời Chăm Pa.Ảnh Đất Việt


Nguyên vẹn và đẹp nhất có lẽ là giếng trước sân nhà ông Dương Ngọc San ở thôn Thanh Chiêm 1, Điện Phương (Điện Bàn) - giếng là sự chồng ghép của hơn 10 lớp đá granit dày 45cm - 50cm được đẽo tạc tỉ mỉ với những đường cong chính xác chồng ghép lên nhau, kẽ hở giữa 2 mảnh ghép kề nhau không quá 0,5cm, đỉnh trên cùng thành giếng là vòng tròn bằng đá có kích thước dày 30cm x đường kính 75cm. Tuy trải qua hàng trăm năm nhưng đến giờ giếng này vẫn là nơi lấy nước dùng trong sinh hoạt của nhiều gia đình xung quanh.

Đến bây giờ vẫn còn nhiều tranh luận thú vị về nguồn gốc ra đời của một số giếng, đặc biệt là các giếng tại Hội An như giếng Bá Lễ, giếng nhà thờ tộc Trần, hoặc giếng Ông Tư Giản (Duy Xuyên)… Mỗi giếng là một câu chuyện dài về thuở sơ khai khi những lưu dân đầu tiên đến định cư trên mảnh đất này; đó là câu chuyện về dòng họ Trần đào giếng lấy nước, dòng họ Bùi đào giếng Bá Lễ… được truyền miệng qua nhiều thế hệ con cháu.

Nếu như sự hiện diện của các đền tháp gợi cho chúng ta sự thâm nghiêm ngưỡng vọng, sự chiêm nghiệm về những gì thoát tục cách biệt với thế giới con người, thì các giếng Chăm luôn gợi nên sự bình lặng, dân dã của một vùng quê, sự an cư lạc nghiệp của một cộng đồng. Mỗi giếng Chăm là một minh chứng sống động về một vùng đất cùng những giá trị văn hóa đã qua…
Phương Ly
http://vitinfo.com.vn/Muctin/Honviet...27/default.htm

Chămpa là một vương quốc cổ với rất nhiều huyền bí.
Ngoài bí ẩn về giếng Chăm thì Chămpa còn tồn tại rất nhiều huyền thoại về "vàng biết đi" hoặc về những ngôi mộ cổ có đôi rắn thần canh giữ chẳng hạn.
Nhưng đây là lần đầu tiên mà mình đã đọc về bí ẩn của giếng Chăm.
Thật là huyền bí...
Cảm ơn bạn KhangThien đã chia sẻ bài viết!

http://img29.imageshack.us/img29/859...cd89giang1.jpg

Giếng “miệng tròn đáy vuông” đã phản ánh rõ nét tâm thức của người Chăm xưa.Ảnh Đất Việt

http://img682.imageshack.us/img682/1...cd89giang2.jpg

Giếng hình vuông đáy lát bằng gỗ thời Chăm Pa.Ảnh Đất Việt

Hệ thống dẫn thủy nhập điền với những con mương được ghép bằng đá cuội là hệ thống thủy lợi độc đáo, thể hiện rõ đặc trưng của cư dân nông nghiệp. Ảnh: NGUYÊN LINHKhông chỉ tắm giặt, tưới rau mà hệ thống giếng này còn là nguồn nước uống tinh khiết cho dân làng. Làng rau “độc nhất vô nhị”.
Một loạt giếng cổ có ngàn năm tuổi, những một làng rau sum suê lớn lên từ nước giếng mà không cần chăm bón - hai câu chuyện bí ẩn thú vị này được phát hiện ở Gio An (Gio Linh, Quảng Trị).
Ai đã đào giếng cổ? Câu hỏi này đến nay cả làng Hảo Sơn không ai biết. Cụ Trần Đức Điền (80 tuổi) dẫn chúng tôi đi xem những giếng cổ và cho biết: “Cả xã có hơn 20 giếng cổ, 14 cái được công nhận di tích văn hóa cấp quốc gia, hằng ngày bà con trong làng vẫn lấy nước này để uống, tắm giặt và trồng rau bình thường. Giếng cổ lắm rồi, có ngàn năm tuổi, không ai còn biết rõ nguồn gốc của nó nữa”.

Nhiều giả thiết

Ông Nguyễn Quang Chức, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích và danh thắng tỉnh Quảng Trị, thông tin thêm: 14 giếng cổ nói trên vẫn chưa được xác định cụ thể niên đại và đã có nhiều giả thiết khác nhau về chủ nhân của nó. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cho rằng hệ thống giếng cổ Gio An được tạo ra vào thời kỳ cuối của thời đại đồ đá mới.

Lục tư liệu, chúng tôi được biết từ những năm 1937-1940, bà M. Colani, nhà khảo cổ học người Pháp đã nghiên cứu những giếng cổ ở Gio An một cách công phu và quy mô với một tập sơ đồ về cấu trúc, vị trí giếng cổ vùng này. Tuy nhiên, bà M. Colani kết luận là nó “thuộc về một dân tộc ngoại lai đã để lại hậu duệ của mình ở Quảng Trị”. Và bà cho rằng thời điểm họ có mặt là sau Công nguyên (?).

Sau bà M. Colani, linh mục Cadière cho rằng chủ nhân của những giếng cổ này là một tộc đoàn ở đại dương tiến vào sinh sống dọc bờ biển Quảng Trị. Ông cho rằng tộc người này bị tiêu diệt vào nửa sau thế kỷ 16 khi đám tù binh nhà Mạc của tướng Lập Bảo bị Nguyễn Hoàng đày đến đây.

Sau này, hai ông Tạ Chí Đại Tường và Trần Viết Điền lại phủ nhận những giả thiết trên và cho rằng chủ nhân của những giếng cổ ở Gio An là những chiến tù nhà Mạc năm 1572. Tuy nhiên, theo nghiên cứu mới đây nhất của các nhà nghiên cứu Đào Hùng, Bùi Huy Đáp, Phan Ngọc Chiến, Lê Duy Sơn, Lâm Mỹ Dung thì đều cho rằng hệ thống giếng cổ đó là thành quả của người Champa hoặc Champa-Việt.

Kiến trúc khai thác nước độc đáo

Để tạo ra những giếng cổ này, người xưa đã biết tận dụng những mạch nước ngầm chảy từ lòng núi ra để xếp đá, ngăn dòng, lập bể, khai mương làm thủy lợi... Theo ông Chức, những giếng cổ này là “hệ thống dẫn thủy cổ”, vừa có giá trị khảo cổ, vừa có giá trị văn hóa quý báu, là công trình thủy lợi độc đáo, tiêu biểu cho loại hình khai thác nước cổ ở miền Trung.

Các giếng đều mang những cái tên gọi khá độc đáo như giếng Ông, giếng Bà, giếng Tép, giếng Gai, giếng Cõi, giếng Pheo... nằm ở giữa hoặc dưới chân các quả đồi để khai thác các mạch nước ngầm chảy ra từ trong lòng núi. Ông Trần Văn Thụn (76 tuổi, người làng Hảo Sơn) phấn khởi: “Thời tiết khô hạn đến mô thì giếng cổ Gio An vẫn không bao giờ cạn nước. Vào mùa đông mạch nước ở giếng cổ rất ấm, mùa hè thì mát lạnh nên không chỉ tắm giặt, tưới rau mà hệ thống giếng này còn là nguồn nước uống tinh khiết cho dân làng”.

Giếng cổ ở đây được chia thành ba loại, một loại giếng có bể lắng và máng dẫn. Nước nguồn từ khe núi chảy ra bãi hứng xếp bằng đá cuội lớn. Từ bãi hứng này nước sẽ theo các máng chảy xuống bể chứa, gọi là giếng. Sau đó giếng nối với các mương dẫn nước đắp bằng đá chảy vào các ruộng bậc thang bên dưới. Loại thứ hai là những giếng gồm bể chứa đào sâu được xếp đá mồ côi ngay cửa mạch nước chảy trực tiếp ra từ trong sườn núi, không thông qua máng dẫn. Thứ ba là loại giếng dùng những khối đá nguyên được chế tác thành hình trụ rỗng đường kính khoảng 1 m, cao 50 cm (gọi là bi) đặt sâu dưới lòng đất để khai thác nước dựa trên nguyên tắc bình thông nhau.

Gắn với giếng là hệ thống dẫn thủy nhập điền, với những con mương được ghép bằng đá cuội này là hệ thống thủy lợi độc đáo, thể hiện rõ đặc trưng của cư dân nông nghiệp buổi sơ khai. Hiện nay giếng cổ Gio An trở thành một địa chỉ hấp dẫn thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến xem, nghe những câu chuyện cổ về giếng và để được tắm mình trong nguồn nước tinh khiết, mát lạnh...


Giếng Bà, một trong số ít giếng cổ có tuổi đời khoảng 5.000 năm còn nguyên vẹn cho đến ngày nay. Ảnh: NGUYÊN LINH

Làng rau “độc nhất vô nhị”

Từ những giếng cổ này, dòng nước mát lạnh đã tưới tắm nên vùng rau xà lách xoong Hảo Sơn nức tiếng miền Trung.

Chủ làng Hảo Sơn Trần Văn Lộc dẫn chúng tôi đi thăm đồng rau, kể: “Rau xà lách xoong được đưa vào Huế làm vật dâng vua và thiết đãi các vị quần thần. Nhà vua đã hết lòng khen ngợi và khuyến khích nông dân trồng loại rau đặc biệt này. Đến thời kỳ chiến tranh nơi đây là chiến trường ác liệt, cây rau này sống nhờ trời nên đã gần như mất giống. Hòa bình, người dân mới trở về làng gom nhặt lại từng cọng rau, gầy dựng lại cánh đồng rau, phát triển kinh tế”.

Cánh đồng rau xà lách xoong làng Hảo Sơn là những thửa ruộng bậc thang vắt qua thung lũng nhỏ hẹp, ruộng năm sáu bậc lúc nào cũng tràn trề nước chảy ra từ long mạch của những chiếc giếng cổ. Nước và đá là hai “đặc sản” vùng này. Nước từ giếng cổ phun ra mát lạnh, trong vắt, chảy tỏa ra các thửa ruộng bậc thang trồng rau. Và đá xếp thành bè, thành khối. Có nơi đá mồ côi nằm rải rác, nằm chồm hổm ngay giữa cánh đồng rau, nhìn từ xa như có cả đàn voi, đàn trâu đang nằm nghỉ.

Chủ tịch xã Gio An Hà Hắc Chiểu cho biết ngày trước dân xã này nghèo nhưng khi cây rau xà lách xoong bán được giá nên đời sống người dân đã khá giả hơn rất nhiều. Nhờ cây rau đặc sản mà người dân giàu lên, xây được nhà rất khang trang với tiện nghi sinh hoạt đắt tiền và còn nuôi được con cái học hành đến nơi đến chốn.

Anh Thuyền, một “đại gia” rau xà lách xoong ở làng Hảo Sơn, khoe: “Có mùa bán rau thu về đến 30-40 triệu đồng. Nhà tui cũng nhờ mấy sào rau mà xây được nhà, mua được xe máy, chu cấp cho con cái học hành”. Mỗi mét vuông trồng rau xà lách xoong có thể thu được 25-30 bó mỗi lần, cứ 10 đến 15 ngày thu hoạch một lứa, chỉ tưới bằng nước giếng chứ không cần đầu tư gì. Lúc chia tay, ông Chiểu vui vẻ: “Rau xà lách xoong quê tui đã xuất khẩu cả sang Lào, đắt như tôm tươi. Tới đây, chúng tôi sẽ xin kinh phí đầu tư xây mương thủy lợi để chủ động nguồn nước, hình thành một vùng chuyên canh rau xà lách xoong cho thị trường cả nước, đồng thời xây dựng tour du lịch khám phá giếng cổ để tạo thêm nguồn thu nhập, nâng cao đời sống cho bà con”.

Cây rau xà lách xoong ở Gio An có đặc tính rất đặc biệt là không sống trong nguồn nước bị nhiễm bẩn, đất bùn, không sống chung với phân bón và thuốc trừ sâu. Loại rau này chỉ thích hợp với những nơi có môi trường trong sạch, nước suối đá trong vắt và mát rượi chảy ra từ lòng núi hàng ngàn năm, đáy ruộng càng nhiều đá rau càng phát triển mạnh. Rau sinh trưởng mạnh nhất vào mùa đông và đầu mùa xuân, không cần chăm bón gì mà cứ đua nhau mọc xanh mướt.

Bí ẩn giếng cổ Chăm Pa
.
Xung quanh 15 “giếng thần” thời Chăm Pa mới được phát hiện tại Hà Tĩnh, đã có không ít câu chuyện được người dân lưu truyền và đồn thổi. Thậm chí, nhiều người hiếu kỳ ở khắp nơi kéo về tìm hiểu thực hư. Đằng sau những “giếng thần” có điều gì bí ẩn?
Hạn mấy cũng không cạn, chua phèn mấy vẫn ngọt

Một trong những bí ẩn mà cho đến giờ chưa có thể lý giải được, đó là tại sao hàng trăm năm qua, ở “giếng thần”, nguồn nước luôn trong xanh, rất ngọt. Dù độ sâu của giếng chỉ từ 2,5 đến 5m nhưng chưa một lần cạn?



Những "giếng thần" này có nhiều điều bí ẩn


Tất cả 15 giếng vừa phát hiện đều có một đặc điểm: Hầu hết các giếng đều nằm gần nguồn nước mặn nhưng nước luôn trong xanh, mát ngọt tự nhiên. Điều đáng nói là ở cạnh bên, giếng các hộ dân nhà nào cũng bị nhiễm phèn, nhiễm mặn.

Như giếng thời Chăm Pa ở làng Mai Lâm cách nguồn nước mặn chừng 50m. Giếng được ghép đá theo hình vuông, đường kính rộng 2,2m, phía dưới đáy được làm bằng khuông gỗ, bốn phía ghép bốn tấm gỗ cao 80cm…

Chỉ sâu khoảng 3m, dù có vào mùa đại hạn, cây cối khô héo, ao hồ sông suối, đồng ruộng nứt nẻ, giếng các hộ dân khô cạn, nhưng “giếng thần” Mai Lâm thì không bao giờ cạn kiệt.

Ông Lê Văn Trực (80 tuổi), ở làng Mai Lâm, người gần cả cuộc đời dùng nguồn nước từ giếng, kể: “Ngày trước, có nhiều lần làng tổ chức vét giếng nhưng chưa một lần nào múc được cạn hết nước. Tôi thấy bốn góc dưới giếng có các mạch nước chảy ra to lắm”.

Không thể lý giải nổi “giếng thần”

Điều kỳ lạ cho đến ngày hôm nay là những cư dân sống xung quanh “giếng thần” vẫn sử dụng nguồn nước phục vụ cuộc sống gia đình, vì nước ở giếng rất trong sạch. Phải chăng điều này thể hiện kỹ thuật chọn long mạch và sự am hiểu về luật phong thuỷ khi người Chăm Pa đào và xây dựng những giếng này?



Những bậc cao niên trong làng vẫn không thể lý giải nổi sự kỳ bí của giếng


Nhiều người luôn thắc mắc, tại sao nguồn nước ngầm của giếng lại nhiều và luôn trong xanh, mát ngọt? Cả những bậc cao niên trong làng và nhiều nhà nghiên cứu về khảo sát, đều không giải đáp nổi.

Cụ Đinh Xuân Noãn, ở thôn Tân Giang, xã Kỳ Trinh, Kỳ Anh, kể: "Từ đời ông nội cho đến cha tôi khi sinh ra đã có giếng rồi. Vừa qua, có mấy người ở xã đi xa làm ăn, có của ăn của để, về xin các bậc cao niên trong làng sửa lại giếng ở xóm Xuân Hà. Họ mời thầy cúng, nhà ngoại cảm về làm lễ, sửa lại rồi lập một cái bàn thờ ở bên giếng. Nay đã thành thói quen, vào những ngày rằm, mồng một, dân làng đều ra đó thắp hương để thờ “thần giếng”.

Lời nguyền từ “giếng thần”

Hiện nay, dù “giếng thần” không được sử dụng nhiều nhưng vẫn được cư dân nơi có đây luôn coi trọng và bảo vệ. Có rất nhiều chuyện kỳ bí liên quan đến “giếng thần”, như chuyện về lời nguyền: Nếu ai tắm giặt tại giếng hoặc đập phá sẽ gặp nạn. Đã có nhiều cái chết bí ẩn đã xảy ra tại giếng.

Cụ Hoàng Thị Lan (85 tuổi ), ở xóm Mai Lâm kể lại: "Ngày trước, bên giếng có một cây bàng to lắm nhưng nay đã chết rồi. Cây mọc tốt xanh tươi quanh năm, tán cây tỏa ra khắp giếng. Đến mùa cây bàng cho trái nhiều, bọn trẻ muốn ăn thường dùng sào chọc, không ai dám trèo lên cây.

Vào năm 1969, có một đứa bé ở làng trèo lên cây hái quả. Trèo đến đoạn giữa giếng rồi chổng mông xuống, bất ngờ ngã xuống giếng và chết tại chỗ. Tôi còn chứng kiến rất nhiều người bị tàn tật suốt đời vì dám… chổng mông xuống giếng”.



Đã có nhiều cái chết xảy ra tại "giếng thần". Người làng lập bàn thờ và tôn sùng gọi bằng "thần giếng"


Khác với "giếng thần" ở Mai Lâm, giếng ở làng Bắc Vĩnh Quyền có tên là giếng Chòm. Cụ Nguyễn Hữu Ứng (83 tuổi), xóm Bắc Vĩnh Quyền, xã Cẩm Huy, huyện Cẩm Xuyên nhớ lại: "Vào năm 1936, có một ông cố thủ làng, người luôn chăm sóc giếng. Vào những ngày lễ, ông luôn đem đồ ra giếng cúng.

Giếng bị xuống cấp, ông cố thủ bỏ tiền ra cho dân làng tu sửa. Khi ông qua đời thì nước đang trong xanh, ngọt mát tự nhiên lại chuyển sang màu vàng, chua phèn. Sau khi thi hài cụ cố thủ được chôn cất xong thì nước tại giếng lại trong xanh như ban đầu".

Ở giếng Chòm cũng có nhiều điều bí ẩn. Các bậc cao niên vẫn nhớ rõ cái chết của một cô bé đi chăn bò. Năm đó, khi bò lại ăn lá ở bờ giếng, không hiểu vì lý do gì, cô bé rơi xuống giếng, chết ngay.

Cũng theo các cụ cao niên trong làng, “giếng thần” được làm bằng gỗ lim, gỗ trắc hoặc gỗ trầm gió, gỗ được ghép dưới giếng. Tuy nhiên, về cách tìm mạch nước, xây dựng… thì không ai hay. Để giải đáp được những bí ẩn bao đời nay của giếng Chòm, giếng ở Mai Lâm cũng như cả 15 giếng thần vừa được phát hiện tại Hà Tĩnh, rất cần đến sự vào cuộc của các nhà nghiên cứu chuyên ngành.

Ông Hồ Bách Khoa, Phó phòng di sản, Sở VHTH&DL nhiều năm nghiên cứu về giếng Chăm Pa tại Hà Tĩnh nhận định:

Những giếng Chăm Pa vừa phát hiện có niên đại xây dựng vào khoảng trước thế kỷ X. Các giếng đều hình vuông được ghép bằng đá cuội và đá phiến... Đến bây giờ, chúng tôi cũng chưa lý giải được tại sao giếng có mạch nước ngầm lớn như thế. Bên cạnh đó nước luôn trong xanh, mát ngọt tự nhiên và không bao giờ cạn. Đây là một điều bí ẩn cần phải nghiên cứu lâu dài mới lý giải được.

Hiện 15 giếng vừa phát hiện đều xây hình vuông, có một giếng đã sửa chữa lại hình tròn nhưng phía đáy vẫn hình vuông.

Ngoài ra, trong kỹ thuật xây dựng giếng Chăm Pa, có một thắc mắc chưa lý giải được là những tấm gỗ lát phía dưới làm bằng gỗ gì? Dù đã trải qua hàng ngàn năm ngâm dưới nước nhưng gỗ vẫn còn nguyên vẹn.


http://www.thvl.vn/?id_pnewsv=41317&lg=vn&start=70

Ở nhiều hòn đảo, nước ngọt trở thành nỗi lo thường trực với người dân vào mỗi mùa khô. Nhưng ở huyện đảo Lý Sơn (tỉnh Quảng Ngãi), mùa hè đến, dân vẫn không lo khát vì đã có giếng nước không cạn "vua ban".

Giếng nước không cạn nằm ở giữa đoạn đường từ xã An Vĩnh sang xã An Hải. Theo ông Phạm Thoại Tuyền (thôn Đông, An Vĩnh), người nhiều năm dành thời gian tìm hiểu lịch sử, văn hóa quê nhà, tương truyền giếng nước không cạn trên là do vua Gia Long ban. Sau khi lên ngội, vua Gia Long đã đi thăm các hòn đảo dọc bờ biển miền Trung và ghé Cù Lao Ré (nay là Lý Sơn). Đúng thời điểm này, dân đảo gặp cảnh khô hạn chưa từng có. Là thiên tử cai quản muôn dân, vua Gia Long lập đàn tế trời cầu mưa. Sau đêm tế trời, vua nằm mộng về địa điểm đào giếng nước ngọt, hôm sau sai người đào giếng ở chỗ đó. Người dân ở đảo nhớ ơn vua và đặt tên cho giếng là “giếng nước vua ban” hoặc “giếng Gia Long”.


Giếng cách biển chừng 5 m nhưng vẫn giữ được vị ngọt mát.


Một giả thuyết khác cho rằng, giếng nước này do người Chăm Pa đào cách đây hàng trăm năm. “Với những kỹ thuật bí mật truyền đời, người Chăm sinh sống trên đảo có thể bắt được mạch nước ngầm để đào giếng. Hơn nữa, cách sắp xếp đá viên xung quanh thành giếng thật đặc biệt khiến nguồn nước luôn đảm bảo, không bị tắc”, Nguyễn Đăng Vũ, một nhà nghiên cứu về lịch sử, nói.

Dù là giả thiết nào thì nó cũng thể hiện sự trân trọng của người Lý Sơn đối với một nguồn nước ngọt. Ở đây, khẩu hiệu “nước là vàng” vẫn được tìm thấy nhiều nơi tại các bể nước hoặc trên dọc một số tuyến đường nhằm nhắc nhở dân đảo sử dụng nước một cách hiệu quả và tiết kiệm nước giếng vua ban.


Một người dân chở nước từ giếng không cạn về nhà.

Theo ông Lê Văn Vương, giếng có đường kính khoảng 1 m, sâu chừng 5 m, mực nước thường ổn định nên chỉ cần thả gàu là có. Trên đảo Lý Sơn còn có khoảng 3 - 4 giếng nước khác nhưng mùa hè đều khô cạn hoặc nhiễm mặn, không dùng được. Thế nên giếng không cạn trở thành “báu vật” duy trì nguồn sống cho hơn 20.000 dân đảo.

Cách giếng chừng 5 m là những con sóng biển ngày đêm vỗ ì ầm. Lúc biển lặng hay khi bão to sóng lớn, giếng vẫn giữ được vị ngọt mát. “Mùa mưa, dân đảo trữ nước mưa nên giếng vắng người. Nhưng vào mùa hè, giếng khi nào cũng đông đúc, người dân tụ tập như đi hội”, chị Nguyễn Thị Xuân ở xã An Vĩnh, cho biết khi đến đây lấy nước. Cũng theo chị Xuân, lúc cao điểm, có đến chục người đứng quanh thành giếng, thả gàu liên tục để múc lên dòng nước mát.

Hoàng Táo

Trích dẫn:

---

Nguyên văn bởi KhangThien

Bí ẩn giếng cổ Chăm Pa
.
Xung quanh 15 “giếng thần” thời Chăm Pa mới được phát hiện tại Hà Tĩnh, đã có không ít câu chuyện được người dân lưu truyền và đồn thổi. Thậm chí, nhiều người hiếu kỳ ở khắp nơi kéo về tìm hiểu thực hư. Đằng sau những “giếng thần” có điều gì bí ẩn?
Hạn mấy cũng không cạn, chua phèn mấy vẫn ngọt

Một trong những bí ẩn mà cho đến giờ chưa có thể lý giải được, đó là tại sao hàng trăm năm qua, ở “giếng thần”, nguồn nước luôn trong xanh, rất ngọt. Dù độ sâu của giếng chỉ từ 2,5 đến 5m nhưng chưa một lần cạn?



Những "giếng thần" này có nhiều điều bí ẩn


Tất cả 15 giếng vừa phát hiện đều có một đặc điểm: Hầu hết các giếng đều nằm gần nguồn nước mặn nhưng nước luôn trong xanh, mát ngọt tự nhiên. Điều đáng nói là ở cạnh bên, giếng các hộ dân nhà nào cũng bị nhiễm phèn, nhiễm mặn.

Như giếng thời Chăm Pa ở làng Mai Lâm cách nguồn nước mặn chừng 50m. Giếng được ghép đá theo hình vuông, đường kính rộng 2,2m, phía dưới đáy được làm bằng khuông gỗ, bốn phía ghép bốn tấm gỗ cao 80cm…

Chỉ sâu khoảng 3m, dù có vào mùa đại hạn, cây cối khô héo, ao hồ sông suối, đồng ruộng nứt nẻ, giếng các hộ dân khô cạn, nhưng “giếng thần” Mai Lâm thì không bao giờ cạn kiệt.

Ông Lê Văn Trực (80 tuổi), ở làng Mai Lâm, người gần cả cuộc đời dùng nguồn nước từ giếng, kể: “Ngày trước, có nhiều lần làng tổ chức vét giếng nhưng chưa một lần nào múc được cạn hết nước. Tôi thấy bốn góc dưới giếng có các mạch nước chảy ra to lắm”.

Không thể lý giải nổi “giếng thần”

Điều kỳ lạ cho đến ngày hôm nay là những cư dân sống xung quanh “giếng thần” vẫn sử dụng nguồn nước phục vụ cuộc sống gia đình, vì nước ở giếng rất trong sạch. Phải chăng điều này thể hiện kỹ thuật chọn long mạch và sự am hiểu về luật phong thuỷ khi người Chăm Pa đào và xây dựng những giếng này?



Những bậc cao niên trong làng vẫn không thể lý giải nổi sự kỳ bí của giếng


Nhiều người luôn thắc mắc, tại sao nguồn nước ngầm của giếng lại nhiều và luôn trong xanh, mát ngọt? Cả những bậc cao niên trong làng và nhiều nhà nghiên cứu về khảo sát, đều không giải đáp nổi.

Cụ Đinh Xuân Noãn, ở thôn Tân Giang, xã Kỳ Trinh, Kỳ Anh, kể: "Từ đời ông nội cho đến cha tôi khi sinh ra đã có giếng rồi. Vừa qua, có mấy người ở xã đi xa làm ăn, có của ăn của để, về xin các bậc cao niên trong làng sửa lại giếng ở xóm Xuân Hà. Họ mời thầy cúng, nhà ngoại cảm về làm lễ, sửa lại rồi lập một cái bàn thờ ở bên giếng. Nay đã thành thói quen, vào những ngày rằm, mồng một, dân làng đều ra đó thắp hương để thờ “thần giếng”.

Lời nguyền từ “giếng thần”

Hiện nay, dù “giếng thần” không được sử dụng nhiều nhưng vẫn được cư dân nơi có đây luôn coi trọng và bảo vệ. Có rất nhiều chuyện kỳ bí liên quan đến “giếng thần”, như chuyện về lời nguyền: Nếu ai tắm giặt tại giếng hoặc đập phá sẽ gặp nạn. Đã có nhiều cái chết bí ẩn đã xảy ra tại giếng.

Cụ Hoàng Thị Lan (85 tuổi ), ở xóm Mai Lâm kể lại: "Ngày trước, bên giếng có một cây bàng to lắm nhưng nay đã chết rồi. Cây mọc tốt xanh tươi quanh năm, tán cây tỏa ra khắp giếng. Đến mùa cây bàng cho trái nhiều, bọn trẻ muốn ăn thường dùng sào chọc, không ai dám trèo lên cây.

Vào năm 1969, có một đứa bé ở làng trèo lên cây hái quả. Trèo đến đoạn giữa giếng rồi chổng mông xuống, bất ngờ ngã xuống giếng và chết tại chỗ. Tôi còn chứng kiến rất nhiều người bị tàn tật suốt đời vì dám… chổng mông xuống giếng”.



Đã có nhiều cái chết xảy ra tại "giếng thần". Người làng lập bàn thờ và tôn sùng gọi bằng "thần giếng"


Khác với "giếng thần" ở Mai Lâm, giếng ở làng Bắc Vĩnh Quyền có tên là giếng Chòm. Cụ Nguyễn Hữu Ứng (83 tuổi), xóm Bắc Vĩnh Quyền, xã Cẩm Huy, huyện Cẩm Xuyên nhớ lại: "Vào năm 1936, có một ông cố thủ làng, người luôn chăm sóc giếng. Vào những ngày lễ, ông luôn đem đồ ra giếng cúng.

Giếng bị xuống cấp, ông cố thủ bỏ tiền ra cho dân làng tu sửa. Khi ông qua đời thì nước đang trong xanh, ngọt mát tự nhiên lại chuyển sang màu vàng, chua phèn. Sau khi thi hài cụ cố thủ được chôn cất xong thì nước tại giếng lại trong xanh như ban đầu".

Ở giếng Chòm cũng có nhiều điều bí ẩn. Các bậc cao niên vẫn nhớ rõ cái chết của một cô bé đi chăn bò. Năm đó, khi bò lại ăn lá ở bờ giếng, không hiểu vì lý do gì, cô bé rơi xuống giếng, chết ngay.

Cũng theo các cụ cao niên trong làng, “giếng thần” được làm bằng gỗ lim, gỗ trắc hoặc gỗ trầm gió, gỗ được ghép dưới giếng. Tuy nhiên, về cách tìm mạch nước, xây dựng… thì không ai hay. Để giải đáp được những bí ẩn bao đời nay của giếng Chòm, giếng ở Mai Lâm cũng như cả 15 giếng thần vừa được phát hiện tại Hà Tĩnh, rất cần đến sự vào cuộc của các nhà nghiên cứu chuyên ngành.

Ông Hồ Bách Khoa, Phó phòng di sản, Sở VHTH&DL nhiều năm nghiên cứu về giếng Chăm Pa tại Hà Tĩnh nhận định:

Những giếng Chăm Pa vừa phát hiện có niên đại xây dựng vào khoảng trước thế kỷ X. Các giếng đều hình vuông được ghép bằng đá cuội và đá phiến... Đến bây giờ, chúng tôi cũng chưa lý giải được tại sao giếng có mạch nước ngầm lớn như thế. Bên cạnh đó nước luôn trong xanh, mát ngọt tự nhiên và không bao giờ cạn. Đây là một điều bí ẩn cần phải nghiên cứu lâu dài mới lý giải được.

Hiện 15 giếng vừa phát hiện đều xây hình vuông, có một giếng đã sửa chữa lại hình tròn nhưng phía đáy vẫn hình vuông.

Ngoài ra, trong kỹ thuật xây dựng giếng Chăm Pa, có một thắc mắc chưa lý giải được là những tấm gỗ lát phía dưới làm bằng gỗ gì? Dù đã trải qua hàng ngàn năm ngâm dưới nước nhưng gỗ vẫn còn nguyên vẹn.


http://www.thvl.vn/?id_pnewsv=41317&lg=vn&start=70

---

Càng đọc càng thấy thích thú với những điều huyền bí của Chămpa nhỉ.
Có dịp chắc phải đi tìm hiểu một chuyến mới được.
Thanks!

không chừng nên di dân nguyên một bộ lạc người Chàm ra Trường Sa để họ sinh sống và đào giếng ngoài đó

Khangthien

Trích dẫn:

---

Nguyên văn bởi sackhong

Càng đọc càng thấy thích thú với những điều huyền bí của Chămpa nhỉ.
Có dịp chắc phải đi tìm hiểu một chuyến mới được.
Thanks!

---

nhớ quay video cho mọi người coi nhé SK

Khangthien