Qua câu chuyện tóm tắt sự kiện xuất gia của hai Ngài Bậc Thánh Tối Thượng Thanh Văn là Ngài Sariputta (Xá Lợi Phất) và Ngài Moggallana (Mục Kiền Liên) và trọng tâm là cuộc đối thoại của hai Ngài với đạo sư ngoại đạo Sancaya sẽ làm sáng tỏ thắc mắc của chúng ta, tại sao 1 tôn giáo vĩ đại như đạo Phật chỉ xếp thứ 3 về tín đồ, đặc biệt là với dân sĩ khoảng 7-8 tỉ người,thì những người biết đến Chánh Pháp chỉ chiếm khoảng 1/15 dân số thế giới mà thôi.

Kiếp Chót Của Vị Đạo Sư Sarada Và Trưởng Giả Sirivaḍḍhana Sau khi được Đức Phật Anomadassī thọ ký xác định thời gian còn lại của vị đạo sư Sarada và
trưởng giả Sirivaḍḍhana xong, 2 vị Bồ Tát Tối
Thượng Thanh Văn Giác này tiếp tục thực hành, bi
bổ 10 pháp hạnh Ba-la-mật, kể từ Đức Phật
Anomadassī xuất hiện trên thế gian cho đến Đức
Phật Gotama xuất hiện trên thế gian, trải qua vô số kiếp tử sinh luân hồi suốt khoảng thời gian 1 a-
tăng-kỳ và 100 ngàn đại kiếp trái đất, để cho được
đầy đủ trọn vẹn 10 pháp hạnh Ba-la-mật đối với vị
Bồ Tát Tối Thượng Thanh Văn Giác. Trong khoảng thời gian 1 a-tăng-kỳ và 100 ngàn đại kiếp trái đất ấy có 19 Đức Phật Chánh
Đẳng Giác tuần tự xuất hiện trên thế gian như sau: Đức Phật Anomadassī, Đức Phật Paduma, Đức Phật Nārada, Đức Phật Padumuttara, Đức Phật
Sumedha, Đức Phật Sujāta, Đức Phật Piyadassī, Đức
Phật Atthadassī, Đức Phật Dhammadassī, Đức Phật
Siddhattha, Đức Phật Tissa, Đức Phật Phussa, Đức
Phật Vipassī, Đức Phật Sikhī, Đức Phật Vessabhū,
Đức Phật Kakusandha, Đức Phật Koṇāgamana, Đức Phật Kassapa và Đức Phật Gotama xuất hiện trên
thế gian. Khi ấy, hậu kiếp đạo sư Sarada là vị Bồ Tát Đệ Nhất Tối Thượng Thanh Văn bên phải kiếp chót
sinh làm con của bà Sārī (con gái của ông trưởng
giả) trong xóm nhà Upatissa gần kinh thành
Rājagaha. Và hậu kiếp trưởng giả Sirivaḍḍhana là vị
Bồ Tát Đệ Nhị Tối Thượng Thanh Văn bên trái kiếp
chót sinh làm con của bà Moggalī (con gái của ông trưởng giả) trong xóm nhà Kolita gần kinh thành
Rājagaha. Kiếp chót của 2 vị Bồ Tát Tối Thượng Thanh Văn Giác sinh ra cùng trong một ngày. Bà Sārī đặt tên
con trai là Upatissa, và bà Moggalī đặt tên con trai là
Kolita. Khi 2 công tử lớn lên trở thành 2 người bạn
thân thiết với nhau. Mỗi công tử có nhóm tùy tùng
thuộc hạ. Một hôm, công tử Upatissa và công tử Kolita đi chơi hội mà không vui, cảm thấy động tâm về cuộc
đời là khổ, nên hai người bạn bàn bạc với nhau
cùng nhau xuất gia tìm con đường giải thoát khổ
tử sinh luân hồi. Thời ấy, trong kinh thành Rājagaha, vị Đạo sư Sañcaya là Đạo trưởng phái ngoại đạo lớn có nhiều
đệ tử, công tử Upatissa và công tử Kolita cùng
nhóm tuỳ tùng đến xin xuất gia trở thành đệ tử
của vị đạo sư Sañcaya. Sau khi xuất gia được 2 - 3
hôm, hai vị tu sĩ Upatissa và Kolita đã học thông
hiểu phần lý thuyết của vị đạo sư Sañcaya, không còn gì để học nữa. Hai vị tu sĩ Upatissa và Kolita bàn luận với nhau về phần lý thuyết của vị đạo sư Sañcaya chỉ là rổng
tuếch mà thôi, không phải là con đường giải thoát
khổ tử sinh luân hồi, nên 2 vị tu sĩ giao ước với
nhau rằng: “Hai chúng ta nếu người nào trước tiên
tìm thấy được vị thầy chỉ dạy Niết Bàn, giải thoát
khổ tử sinh luân hồi, thì người ấy cho người kia biết.” Sau khi giao ước xong, mỗi người đi một con đường tìm thầy. Tu sĩ Upatissa đi con đường vào kinh thành Rājagaha. Đức Phật Gotama Xuất Hiện Trên Thế Gian Đức Phật Gotama xuất hiện trên thế gian vào đúng ngày rằm tháng 4 (âm lịch) tại cội Đại Bồ Đề
trong khu rừng Uruveḷa (nay gọi là Bodh Gayā,
Bihar, Ấn Độ). * Ngày rằm tháng 6, Đức Phật Gotama ngự đến khu rừng phóng sinh nai gọi là Isipatana, thuyết
bài kinh Dhammacakkappavattanasutta: Kinh Chuyển Pháp Luân lần đầu tiên tế độ nhóm 5 tỳ khưu: Ngài Trưởng Lão Koṇḍañña, Ngài Vappa,
Ngài Bhaddiya, Ngài Mahānāma và Ngài Assaji. Sau khi Đức Phật thuyết bài kinh Chuyển Pháp Luân xong, Ngài Trưởng Lão Koṇḍañña là vị đầu tiên chứng ngộ chân lý tứ Thánh đế, chứng đắc
Nhập Lưu Thánh Đạo - Nhập Lưu Thánh Quả và
Niết Bàn, trở thành bậc Thánh Nhập Lưu đầu tiên trong giáo pháp của Đức Phật Gotama. Ngài Trưởng Lão Aññāsikoṇḍañña xin Đức Phật cho phép xuất gia trở thành tỳ khưu. Đức Phật cho
phép Ngài Trưởng Lão Aññāsikoṇḍañña xuất gia
trở thành tỳ khưu theo cách gọi “Ehi bhikkhu!” Như vậy, Ngài Trưởng Lão Aññāsikoṇḍañña là vị tỳ khưu đầu tiên trong giáo pháp của Đức Phật
Gotama, đồng thời Tam Bảo: Phật Bảo, Pháp Bảo, Tăng Bảo lần đầu tiên đầy đủ trọn vẹn xuất hiện trên thế gian đúng vào ngày rằm tháng 6 (âm lịch). * Ngày 16 tháng 6, Đức Phật nhập hạ thứ nhất ba tháng mùa mưa tại khu rừng phóng sinh nai gọi
là Isipatana cùng với nhóm 5 tỳ khưu. Vào ngày hôm ấy, Ngài Đại đức Vappa trở thành bậc Thánh Nhập Lưu và được phép xuất gia
trở thành tỳ khưu theo cách gọi “Ehi bhikkhu” * Ngày 17 tháng 6, Ngài Đại đức Bhaddiya trở thành bậc Thánh Nhập Lưu và được phép xuất gia
trở thành tỳ khưu theo cách gọi “Ehi bhikkhu” * Ngày 18 tháng 6, Ngài Đại đức Mahānāma trở thành bậc Thánh Nhập Lưu và được phép xuất gia
trở thành tỳ khưu theo cách gọi “Ehi bhikkhu” * Ngày 19 tháng 6, Ngài Đại đức Assaji trở thành bậc Thánh Nhập Lưu và được phép xuất gia
trở thành tỳ khưu theo cách gọi “Ehi bhikkhu” * Ngày 20 tháng 6, Đức Phật thuyết bài kinh Anattalakkhaṇasutta: Kinh Trạng thái Vô ngã để tế độ nhóm 5 tỳ khưu đều trở thành bậc Thánh A- ra-hán cao thượng trong giáo pháp của Đức Phật Gotama. Hạ đầu tiên, Đức Phật cùng nhóm 5 tỳ khưu an cư nhập hạ suốt 3 tháng mùa mưa tại khu rừng
Isipatana. Sau 3 tháng mùa mưa, Đức Phật ngự đến khu rừng Uruveḷa, nơi đây có ba anh em Kassapa đều
là những vị
đạo trưởng: - Ngài Uruvela Kassapa có nhóm đệ tử 500 vị đạo sĩ. - Ngài Nadī Kassapa có nhóm đệ tử 300 vị đạo sĩ. - Ngài Gayā Kassapa có nhóm đệ tử 200 vị đạo sĩ. Đức Phật thuyết bài kinh Ādittapariyāyasutta tế độ ba anh em Kassapa và nhóm đệ tử gồm có
1.000 đạo sĩ đều trở thành bậc Thánh A-ra-hán, rồi được Đức Phật cho phép xuất gia trở thành tỳ
khưu theo cách gọi “Etha bhikkhavo”. Sau đó, Đức Phật cùng nhóm đệ tử ngự đến kinh thành Rājagaha vào ngày mồng một tháng
giêng. Tu Sĩ Upatissa Gặp Ngài Đại Đức Assaji Khi ấy, tu sĩ Upatissa đi vào kinh thành Rājagaha, nhìn thấy Ngài Đại đức Assaji còn trẻ
đang đi khất thực với cử chỉ thu thúc lục căn thanh
tịnh, tu sĩ Upatissa phát sinh đức tin trong sạch nơi
Ngài Đại đức Assaji, nên đi theo hộ độ Ngài. Sau khi Ngài độ vật thực xong, tu sĩ Upatissa thành kính đảnh lễ, chắp tay bạch rằng: - Kính bạch Ngài, lục căn của Ngài thanh tịnh, gương mặt của Ngài trong sáng thật đáng tôn
kính. - Kính bạch Ngài, Ngài xuất gia với Đức Tôn Sư nào? Đức Tôn Sư của Ngài là Bậc nào? Ngài hài lòng hoan hỷ chánh pháp Đức Tôn Sư nào? Ngài Đại đức Assaji đáp rằng: - Này hiền giả, tôi xuất gia với Đức Phật Gotama, Ngài xuất thân từ dòng dõi Sakya. Tôi hài lòng
hoan hỷ trong giáo pháp của Vị Tôn Sư của tôi là
Đức Phật Gotama. Tu sĩ Upatissa bạch hỏi tiếp rằng: - Kính bạch Ngài, giáo pháp của Đức Phật Gotama, Đức Tôn Sư của Ngài thuyết pháp giảng
dạy như thế nào? Kính xin Ngài thuyết dạy cho tôi
nghe pháp ấy. - Này hiền giả! Giáo pháp của Đức Phật Gotama rộng lớn mênh mông, vô cùng sâu sắc và tế nhị, tôi
là vị tỳ khưu trẻ mới xuất gia chưa hiểu biết nhiều,
tôi chỉ có thể chỉ dạy tóm tắt ngắn gọn mà thôi. - Kính bạch Ngài, bần đạo tên là Upatissa, kính xin Ngài thuyết pháp giảng dạy dù nhiều dù ít
cũng tốt đối với bần đạo. Ngài Đại đức Assaji thuyết bài kệ rằng: “Ye dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ Tathāgato
āha. Tesañca yo nirodho, evaṃ vādī mahāsamaṇo.”([1]) Ý nghĩa: - Này hiền giả! Những pháp ngũ uẩn nào là pháp
khổ đế đều sinh từ tham ái, nhân sinh khổ đế ấy.
Đức Phật thuyết dạy tham ái, nhân sinh khổ đế ấy
và thuyết dạy Niết Bàn diệt tham ái, nhân sinh khổ
đế ấy.
Đức Phật Gotama bậc Đại Sa-môn thường thuyết dạy chân lý tứ Thánh đế như vậy. Trong khi lắng nghe Ngài Đại đức Assaji thuyết bài kệ tóm tắt về chân lý tứ Thánh đế gồm có 4 câu,
vốn là vị Bồ Tát Đệ Nhất Tối Thượng Thanh Văn có
trí tuệ xuất sắc bậc nhất, vừa nghe hai câu đầu của
bài kệ, tu sĩ Upatissa đã chứng ngộ chân lý tứ Thánh đế, chứng đắc Nhập Lưu Thánh Đạo - Nhập
Lưu Thánh Quả và Niết Bàn, trở thành bậc Thánh Nhập Lưu trong giáo pháp của Đức Phật Gotama ngay tại nơi ấy. Tu sĩ Upatissa hoan hỷ thành kính đảnh lễ dưới hai bàn chân của Ngài Assaji, chắp tay bạch rằng: - Kính bạch Ngài Đại Đức, Thầy của con, hiện nay Đức Thế Tôn đang ngự ở nơi nào? Bạch Thầy. Ngài Đại đức Assaji dạy rằng:
- Này hiền giả! Hiện giờ Đức Thế Tôn đang ngự tại ngôi chùa Veḷuvana gần kinh thành Rājagaha
này. - Kính bạch Ngài Đại Đức, Thầy của con, kính thỉnh Thầy trở về trước, còn con có một người bạn
thân đang chờ đợi con, con phải về gặp bạn con,
rồi chúng con sẽ đến hầu đảnh lễ Đức Thế Tôn sau. Nhìn thấy tu sĩ Upatissa từ xa trở về, tu sĩ Kolita nhận biết chắc chắn bạn Upatissa đã gặp Đức Tôn
Sư và đã chứng ngộ được pháp cao thượng rồi! Tu sĩ Kolita ra đón bạn Upatissa bèn hỏi rằng:
- Này bạn Upatissa thân mến! Bạn đã gặp Đức Tôn Sư và đã chứng ngộ Niết Bàn, pháp giải thoát
khổ rồi có phải không? - Này bạn Kolita! Phải, tôi đã gặp Tôn Sư và đã chứng ngộ Niết Bàn, pháp giải thoát khổ rồi. Xin bạn hãy nghe tôi thuật lại chuyện tôi đã tìm gặp vị Thầy, Ngài Đại Đức Assaji. Ngài Đại Đức đã
thuyết dạy bài kệ tóm tắt về chân lý tứ Thánh đế, tôi
đã nghe bài kệ ấy, rồi chứng ngộ chân lý tứ Thánh
đế, chứng đắc Nhập Lưu Thánh Đạo - Nhập Lưu
Thánh Quả và Niết Bàn trở thành bậc Thánh Nhập
Lưu. - Này bạn Kolita! Bạn hãy lắng nghe tôi thuyết lại bài kệ ấy. “Ye dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ Tathāgato
āha. Tesañca yo nirodho, evaṃ vādī mahāsamaṇo.” Sau khi lắng nghe tu sĩ Upatissa thuyết bài kệ xong, tu sĩ Kolita cũng chứng ngộ chân lý tứ Thánh đế, chứng đắc Nhập Lưu Thánh Đạo - Nhập
Lưu Thánh Quả và Niết Bàn trở thành bậc Thánh Nhập Lưu ngay tại nơi ấy. - Này bạn Upatissa! Hiện nay Đức Thế Tôn của chúng ta đang ngự tại nơi nào? - Này bạn Kolita! Hiện nay Đức Thế Tôn của chúng ta đang ngự tại ngôi chùa Veḷuvanna gần
kinh thành Rājagaha này. Tu sĩ Upatissa và tu sĩ kolita đi vào hầu vị đạo sư Sañcaya, bạch rằng: - Kính bạch đạo sư, Đức Phật Gotama đã xuất hiện trên thế gian rồi, hai con kính thỉnh đạo sư
cùng với chúng con đến xin thọ giáo với Đức Phật
Gotama. Hai vị đệ tử khẩn khoản ba lần vị đạo sư Sañcaya khăng khăng không chịu đi, vị đạo sư hỏi
rằng: - Này hai con! Trong đời này kẻ ngu có nhiều hay bậc trí có nhiều? - Kính thưa đạo sư, trong đời này kẻ ngu có nhiều còn bậc trí thì có ít. - Này hai con! Như vậy, các bậc trí thì đến với Đức Phật Gotama đại trí, còn những người ngu thì
đến với ta thiểu trí. Vậy, các con hãy đi đến với Đức Phật Gotama, còn ta không đi đâu cả. Nghe vị đạo sư Sañcaya nói khẳng định như vậy, hai vị tu sĩ Upatissa và Kolita xin phép từ giã vị
đạo sư Sañcaya ra đi, đến gặp nhóm bạn đồng
môn 250 đệ tử của vị đạo sư, rồi thông báo cho họ
biết Đức Phật Gotama đã xuất hiện trên thế gian, 2
huynh đệ họ sẽ đi đến hầu Đức Phật Gotama, họ sẽ
xin thọ giáo với Đức Phật Gotama. Nghe hai vị tu sĩ Upatissa và Kolita nói như vậy, nhóm 250 đệ tử của vị đạo sư Sañcaya cùng xin đi
theo đến hầu Đức Phật Gotama. Hai Vị Tối Thượng Thanh Văn Đệ Tử Của Đức Phật Khi ấy, Đức Phật Gotana đang ngự ở giữa tứ chúng tại ngôi chùa Veḷuvanna, Ngài dạy bảo chư
tỳ khưu rằng: - Này chư tỳ khưu! Tu sĩ Upatissa và tu sĩ Kolita là hai người bạn thân thiết sẽ đến với Như Lai. Tu sĩ
Upatissa sẽ là vị Đệ Nhất Tối Thượng Thanh Văn đệ
tử bên phải của Như Lai và tu sĩ Kolita sẽ là vị Đệ
Nhị Tối Thượng Thanh Văn đệ tử bên trái của Như
Lai.Hai vị tu sĩ Upatissa và tu sĩ Kolita dẫn nhóm 250 đạo sĩ đến hầu đảnh lễ Đức Phật, bèn bạch
rằng: - Kính bạch Đức Thế Tôn, kính xin Đức Thế Tôn cho phép chúng con được xuất gia sa-di và thọ tỳ
khưu trong giáo pháp của Ngài. Xem xét về pháp hạnh Ba-la-mật và hạnh nguyện của họ xong rồi, Đức Phật cho phép xuất
gia theo cách gọi Ehi bhikkhūpasampada. Đức Thế
Tôn đưa bàn tay phải, chỉ ngón trỏ truyền dạy
rằng: “Etha bhikkhavo! …”. Này các con hãy đến với Như Lai, các con đều trở thành tỳ khưu theo ý
nguyện. Chánh pháp mà Như Lai đã thuyết giảng
hoàn hảo phần đầu, phần giữa, phần cuối, con hãy
nên thực hành pháp hạnh cao thượng, để chứng
đắc A-ra-hán Thánh Đạo - A-ra-hán Thánh Quả và
Niết Bàn, chấm dứt khổ tử sinh luân hồi trong tam giới. Sau khi Đức Thế Tôn truyền dạy vừa dứt lời, ngay khi ấy, hình tướng đạo sĩ của vị tu sĩ Upatissa
và tu sĩ Kolita cùng nhóm 250 đạo sĩ đều biến mất,
trở thành tỳ khưu có đầy đủ 8 thứ vật dụng của Sa-
môn, được thành tựu do quả thần thông
(Iddhimaya), trang nghiêm như một vị đại đức có
60 tuổi hạ. Từ đó, tỳ khưu Upatissa được gọi là vị Trưởng Lão Sāriputta (có nghĩa là con của bà mẹ Sārī) và tỳ khưu Kolita được gọi là vị Trưởng Lão Mahāmoggallāna (có nghĩa là người con dòng dõi mẹ Moggalī). Đức Phật thuyết pháp tế độ nhóm tỳ khưu ấy, tất cả 250 vị tỳ khưu đều chứng ngộ chân lý tứ
Thánh đế, chứng đắc 4 Thánh Đạo, 4 Thánh Quả và
Niết Bàn trở thành bậc Thánh A-ra-hán, chỉ trừ Ngài
Trưởng Lão Sāriputta và Ngài Trưởng Lão
Mahāmoggallāna chưa chứng đắc thành bậc Thánh
A-ra-hán. Sau khi xuất gia tỳ khưu được 7 ngày, Ngài Trưởng Lão Mahāmoggallāna chứng ngộ chân lý tứ
Thánh Đế, chứng đắc từ Nhất Lai Thánh Đạo - Nhất
Lai Thánh Quả cho đến A-ra-hán Thánh Đạo - A-ra-
hán Thánh Quả và Niết Bàn, trở thành bậc Thánh A-
ra-hán cùng các phép thần thông vô cùng xuất
sắc. Và sau khi xuất gia tỳ khưu được 15 ngày, Ngài Trưởng Lão Sāriputta chứng ngộ chân lý tứ Thánh
Đế, chứng đắc từ Nhất Lai Thánh Đạo - Nhất Lai
Thánh Quả cho đến A-ra-hán Thánh Đạo - A-ra-
hán Thánh Quả và Niết Bàn, trở thành bậc Thánh A-
ra-hán cùng với các trí tuệ vô cùng sâu sắc. Vào ngày rằm tháng giêng, ngày đại hội Tăng chúng lần đầu tiên gồm có 1250 vị Thánh A-ra-
hán, tại ngôi chùa Veḷuvana gần kinh thành
Rājagaha. Khi ấy, Đức Phật thuyết về Ovādapātimokkha. Tuyên Dương Ngôi Vị Tối Thượng Thanh Văn Một thuở nọ, Đức Thế Tôn ngự tại ngôi chùa Jetavana gần kinh thành Sāvatthi, khi ấy, ngự giữa
chư tỳ khưu Tăng, Đức Thế Tôn truyền dạy rằng: “Etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhik- khūnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ Sāriputto”. - Này chư tỳ khưu! Sīriputta là bậc Thánh Tối Thượng Thanh Văn đệ tử bên phải có đại trí tuệ
xuất sắc bậc nhất trong hàng thanh văn đệ tử của
Như Lai. “Etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhik- khūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ Mahāmoggallāno”. - Này chư tỳ khưu! Mahāmoggallāna là bậc Thánh Tối Thượng Thanh Văn đệ tử bên trái có các
phép thần thông xuất sắc bậc nhất trong hàng
thanh văn đệ tử của Như Lai. * Ngài Đại Trưởng Lão Sāriputta là bậc Thánh Đệ Nhất Tối Thượng Thanh Văn bên phải có đại trí tuệ
xuất sắc bậc nhất trong hàng thanh văn đệ tử của
Đức Phật Gotama, đúng theo ý nguyện của Ngài mà
Đức Phật Anomadassī quá khứ đã thọ ký. * Ngài Đại Trưởng Lão Mahāmoggallāna là bậc Thánh Đệ Nhị Tối Thượng Thanh Văn bên trái có
các phép thần thông xuất sắc bậc nhất trong hàng
thanh văn đệ tử của Đức Phật Gotama, đúng theo ý
nguyện của Ngài mà Đức Phật Anomadassī quá
khứ đã thọ ký. Đó là sự thành tựu của 10 pháp hạnh Ba-la-mật bậc hạ mà hai Ngài đã thực hành đầy đủ trọn vẹn
suốt 1 a-tăng-kỳ và 100 ngàn đại kiếp trái đất kể
từ Đức Phật Anomadassī cho đến Đức Phật
Gotama.