Thuật ngữ tiếng Anh "Vegetarianism", nghĩa là chủ nghĩa ăn chay đã ra đời lần đầu tiên vào năm 1847. Nhưng trong thực tế ý niệm về ăn chay đã có từ ngàn xưa ở Hy Lạp và Ấn Độ vào thế kỷ thứ 6 trước công nguyên.

Ở Việt Nam, do sự du nhập của Phật giáo lai căng bắc truyền từ Trung Quốc vào rất sớm cho nên ăn chay đã có từ thời trước Công nguyên và thịnh hành từ đời nhà Lý, nhà Trần vì Phật giáo phát triển vào những thời này.

Trong thực tế luật tạng của Phật giáo không cấm ăn thịt cá, chỉ quy định các tăng lữ không ăn quá giờ ngọ, tiếng Phạn gọi là Uposatha hay Upavasatha, về sau các nhà Phật học bắc truyền hiểu sai là không ăn thịt cá. Qua Trung Quốc được dịch là trai (zh:齋) và Việt Nam phiên âm là "chay" từ chữ "trai" đó.