CHỦNG TỬ BỒ ĐỀ - PHÁT TÂM BỒ ĐỀ

[linh_tinh_85]

Là phật tử chúng ta đều nghe qua từ bồ đề và tâm bồ đề hay có khi nghe cả từ phát tâm bồ đề, nhưng khi hỏi tâm bồ đề là gì? làm cách nào để có tâm bồ đề thì ngọng nghiệu, nhớ lại đoạn quan trọng trong kinh thủ lăng nghiêm , Linh Tinh tôi không khỏi giật mình , tưởng lại lúc còn tìm đạo, và tu tập gian lao như thế nào, cảm thấy mọi người mới vào đạo cũng đều trải qua tâm trang như tôi lúc đó.Do đó , tôi lập topic này nhằm mục đích biện luận và nêu lên các bài luận tâm đắc của các vị đã chứng đắc cũng như các vị tổ sư
Và nhất là trong Kinh thủ Lăng Nghiêm Phật nói với đại chúng:

- Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, đủ thứ điên đảo tạo thành giống nghiệp, kết tụ nghiệp nhân thành quả luân hồi. Những người tu hành chẳng được chứng quả vô thượng Bồ Đề, trở thành Thanh Văn, Duyên Giác hoặc thành cõi trời ngoại đạo, ma vương và quyến thuộc ma, đều do chẳng biết hai thứ căn bản, tu tập sai lầm, cũng như nấu cát mà muốn thành cơm, dẫu cho trải qua nhiều kiếp cũng chẳng đắc đạo.
- Thế nào là hai thứ căn bản?
- Một là căn bản của sanh tử từ vô thỉ, tức là nay nhận tâm phan duyên làm tự tánh của ngươi và chúng sanh;
- Hai là bản thể vốn thanh tịnh của Bồ Đề Niết Bàn từ vô thỉ, tức là cái bản thức (4) vốn sáng tỏ, hay sanh các duyên mà bị các duyên che khuất thành lạc mất của ngươi. Vì chúng sanh lạc mất bản thức sáng tỏ, dù hàng ngày sống trong bản thức mà chẳng tự biết, oan uổng vào lục đạo.

(4) bản thức vốn sáng tỏ : tự tánh bát nhã hay Tuệ quan sát trí, hay Phật tánh hay Trí tuệ bát nhã ( giải thích của Linh Tinh)

Trước khi bàn về chủng tử bồ đề tâm tôi xin trích lại định nghĩa ưng ý nhất mà mình đã biết về nghĩa của hai chữ bồ đề trong các kinh luận do các vị Thượng sư đã có từ trước.

* Danh nghĩa của Bồ Đề:
Bồ đề mà dịch là giác, là cái giác trong chữ giác ngộ. Tuy giác là nghĩa chính của Bồ đề, nhưng không bao hàm được nghĩa đức lý, huống chi còn có thể lẫn lộn với cảm giác, tri giác, ác giác, là những cái giác trái với Bồ đề. Tất cả cái giác này, đối với Bồ đề, đích thị gọi là mê. Do đó, Bồ đề là giác, nhưng là cái giác chống mê, hết mê, cái giác thuần chính mới là nghĩa chữ Bồ đề.
Từ chổ này ta có thể tạm cho bồ đề là giác, nhưng phải là cái giác chống mê, hết mê, cái giác thuần chính .
Vì nghĩa của chữ Bồ đề như trên đây nên Ngài La Thập đã dịch là Vô thượng trí tuệ - tuệ giác siêu việt (Trí độ luận cuốn 44), và Ngài Tăng Triệu cho biết không có chữ nào hơn để dịch, vì Bồ đề là cái chân trí giác ngộ bản thể siêu việt một cách chính xác (Duy Ma Kinh chú).

Vậy cộng thêm nghĩa nữa của bồ đề là cái chân trí giác ngộ bản thể siêu việt một cách chân xác bằng cái vô thượng trí tuệ giác siêu việt .
Kết luận :
Bồ đề là giác, nhưng phải là cái giác chống mê, hết mê, cái giác thuần chính , cũng là cái chân trí giác ngộ bản thể siêu việt một cách chân xác bằng cái vô thượng trí tuệ giác siêu việt .
Để chấp nghĩa rõ ràng hơn của nghĩa bồ đề ta cần dụng phân tích sâu hơn để tách biệt các loại bồ đề

* Loại biệt của Bồ đề:
Loại biệt của Bồ đề là phân loại về tuệ giác ấy. Bồ đề là giác, giác thì phải hết mê. Nên giác hiện hành thì mê phải tiêu diệt. Do đó mà phải là tuệ giác của liệt vị Thánh giả hết mê mới là Bồ đề. Ngoài ra, không có tuệ giác của ai được gọi bằng danh hiệu ấy. Thánh giả hết mê có thể phân ra ba, nên Bồ đề có ba loại khác nhau, đó là Thanh văn Bồ đề, Độc giác Bồ đề, Vô thượng Bồ đề.
Trong nghĩa loại biệt (thứ 2) đã nói tam thừa đều là Bồ đề, nhưng ở đây chỉ căn cứ Vô thượng Bồ đề mà giải thích về Bồ đề tâm.

Từ đó ta có thể thấy bồ đề tâm sẽ có nghĩa

a/ Bồ đề tâm nghĩa là tâm cầu Bồ đề:
Tâm cầu Vô thượng Bồ đề gọi là Bồ đề tâm, tâm ấy là thệ nguyện, tức dục tâm sở trong 5 tâm sở biệt cảnh. Dục tâm sở không cầu Bồ đề của Thanh văn, Độc giác và Bồ tát, mà chỉ cầu Vô thượng Bồ đề, nên gọi là Bồ đề tâm. Và như vậy, chữ phát trong từ ngữ phát Bồ đề tâm có nghĩa là lập: lập cái chí nguyện mong cầu Vô thượng Bồ đề, gọi là phát Bồ đề tâm. Đó là cái nghĩa đầu tiên
và quan trọng nhất về sự phát Bồ đề tâm của người học Phật.

b/ Tâm có Bồ đề gọi là Bồ đề tâm:
Tâm có Bồ đề gọi là Bồ đề tâm, thì tâm ấy chỉ cho tất cả tâm vương tâm sở tương ưng với Bồ đề. Tất cả tâm này có cái tuệ giác Bồ đề nên gọi là Bồ đề tâm.

c/ Bồ đề là tâm gọi là Bồ đề tâm:
Bồ đề là tâm gọi là Bồ đề tâm, nghĩa này có ba:
Thứ nhất, tâm chỉ cho tất cả tâm vương tâm sở tương ưng với Bồ đề, Bồ đề chỉ cho tuệ tâm sở: trong tất cả 4 hệ thống tâm vương tâm sở của 4 trí, hệ thống nào cũng có tuệ tâm sở nên hệ thống nào cũng gọi là Bồ đề tâm.
Thứ hai, tâm vẫn chỉ cho tất cả tâm vương tâm sở, Bồ đề vẫn chỉ cho tuệ tâm sở: tuệ tâm sở cũng là tâm nên gọi là Bồ đề tâm. Như một người cũng là người nên nói một người cũng là nói về loài người. Nghĩa này không đáng quan tâm.
Thứ ba, tâm vẫn chỉ cho tất cả tâm vương tâm sở, Bồ đề chỉ cho năng duyên, đặc tính của tâm vương tâm sở. Đặc tính này chính là cái mà ta gọi là linh giác: tâm vương tâm sở có linh giác Bồ đề nên gọi là Bồ đề tâm.
Tóm lại , Bồ đề tâm là tâm cầu Vô thượng bồ đề (tức cầu Phật quả), là tất cả tâm vương tâm sở tương ưng với Bồ đề, bồ đề chỉ cho tuệ tâm sở trong cả 4 hệ thống tâm vương tâm sở của 4 trí. Bồ đề chỉ cho năng duyên, tâm vương tâm sở có linh giác. Hay còn gọi là Trí Bát Nhã hay Tuệ trí vô lậu.
Từ tất cả những định nghĩa nêu trên ta sẽ tìm ra được kết quả của phát tâm bồ đề là tìm về chánh giác chánh trí và phát tâm từ ra khắp thập phương cùng khắp các pháp giới, nhiều phái tu còn gọi là Trí Tuệ Bát nhã phát sinh ra lòng yêu thương tất cả chúng sanh mà cầu mong chúng sanh đồng giác ngộ và cầu tìm tu học để cùng chúng sanh tu đến quả vị Phật.