Chương Một: GIỚI THIỆU ĐỆ TỬ QUY


弟子規，聖人訓。首孝悌，次謹信。
泛愛眾，而親仁。有餘力，則學文。

Đệ tử quy, thánh nhân huấn. Thủ hiếu đễ, thứ cẩn tín.
Phiếm ái chúng, nhi thân nhân. Hữu dư lực, tắc học văn.


Đệ tử quy, thánh nhân huấn.



Những quy củ, quy tắc dành cho trẻ nhỏ này được biên soạn từ những lời giáo huấn của các vị thánh nhân. “Quy củ” nghĩa là gì? “Quy” là compa dùng để vẽ hình tròn, “củ” là thước kẻ để vẽ đường thẳng. Không có compa hay thước kẻ, chúng ta không thể vẽ được một đường thẳng ngay ngắn hay một đường tròn chỉn chu được. Vì vậy, “gui ju” là tức là quy tắc, chuẩn thước. Vậy những quy tắc này đến từ đâu? Chúng được dựa trên những lời giáo huấn của nhà hiền triết Trung Quốc cổ đại - ngài Khổng Tử. Thiên thứ nhất - Học Nhi của sách Luận Ngữ nói:

Tử viết: “Đệ tử nhập tắc hiếu, xuất tắc đễ, cẩn nhi tín, phiếm ái chúng nhi thân nhân; hành hữu dư lực tắc dĩ học văn”.

Dịch.- Khổng tử nói: “Con em (thanh niên) ở trong nhà thì hiếu thảo với cha mẹ, ra ngoài thì kính nhường bậc huynh trưởng, thận trọng lời nói mà thành thực, yêu khắp mọi người mà gần gũi người nhân đức; làm được thế vậy rồi mà còn dư sức thì sẽ học văn (tức học Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch…).

Trích đoạn này sẽ được giải thích phía sau. Một vị thánh nhân không chỉ có kiến thức sâu rộng mà còn phải có nhân cách cao thượng. Nếu một người thông minh và có học thức nhưng thiếu đạo đức, trí thông minh và học thức của anh ta sẽ trở thành công cụ tạo ác; chẳng khác nào hổ mọc thêm cánh. Một con hổ vốn rất đáng sợ, nếu như nó có thể bay, thì nó có thể tự do đi khắp nơi và làm bất cứ điều gì nó muốn. Vì vậy, đạo đức quan trọng hơn nhiều so với kiến thức và kỹ năng. Do đó, trong phần mở đầu, đạo đức và phẩm cách được đặt lên trước kiến thức và kỹ năng. Khi một nhà hiền triết khi giáo dục một người thì luôn hy vọng người đó có thể trở thành một người có đạo đức.

Đạo Phật nói: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh và đều có thể trở thành Phật”. Người Trung Quốc cũng có câu nói: “Ai cũng có thể là Nghiêu, Thuấn”. Phật là đấng đại trí tuệ đã giác ngộ được Phật tánh. Tất cả chúng sanh vốn có Phật tánh, nhưng chúng ta không thể nhận ra điều đó vì đang bị che phủ bởi vô minh. Nếu như ta có thể làm theo những lời dạy của Phật, chúng ta sẽ khai mở được trí tuệ vốn có như Đức Phật. Nghiêu và Thuấn là hai vị vua của Trung Quốc thời cổ nổi tiếng về sự nhân từ, độ lượng và hiếu thảo. Nếu chúng ta học hỏi họ, lẽ nào chúng ta lại không thể trở thành người có đạo đức như họ? Vì thế, Khổng Tử đã truyền lại cho chúng ta những chuẩn mực đạo đức, giúp chúng ta có cơ hội học tập người xưa.